جلوه‌های انقلابی‌گری در حوزه‌های علمیه قبل از انقلاب اسلامی (مطالعه موردی دوره قاجار)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش‌آموخته حوزه علمیه قم و استادیار علوم سیاسی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی

چکیده

چکیده
حوزه انقلابی از جمله مباحثی است که رهبر معظم انقلاب بر آن تأکید خاص داشتند. بیانات ایشان نشان می‌دهد که حوزه، مادر و ایجادکننده انقلاب بوده است؛ لذا انقلابی‌گری یک تفکر است و انقلابی‌گری حوزه‌ها به بعد از انقلاب محدود نمی‌شود؛ اما به دلیل پررنگ‌بودن و اهمیت نهضت امام خمینی و انقلاب اسلامی در سال‌های اخیر، از فعالیت‌های انقلابی حوزه‌های علمیه در دوره‌های قبل از رژیم پهلوی و قبل از نهضت غفلت شده است. همین غفلت موجب توهم انقلابی‌نبودن حوزه‌های علمیه در قبل از دوران نهضت امام و زمینه‌ای برای گسترش سکولاریسم در حوزه‌های علمیه‌ شده است. فرضیه این تحقیق آن است که انقلابی‌گری در دوره‌های قبل از نهضت امام نیز در حوزه‌های علمیه بوده است؛ لذا یکی از راه‌های مقابله با سکولاریسم در حوزه و تضعیف انقلابی‌گری در حوزه، توجه به این پیشینه تاریخی انقلابی‌گری حوزه‌هاست. در این مقاله به دنبال توصیف و تبیین نمودهای انقلابی‌گری در حوزه‌های علمیه در دوره قاجار هستیم. چارچوب نظری این بحث، شاخص‌های ایشان در بحث انقلابی‌گری است. ایشان ویژگی‏ها و شاخص‌های انقلابی‌گری را در پنج محور مطرح کردند: 1. پایبندی به مبانی و ارزش‌های اساسی اسلام و انقلاب (اسلام ناب، اتکا به قدرت الهی، توجه به نیروی مردم، حمایت از محرومان، استکبارستیزی و استقلال)؛ 2. هدف‌گیری آرمان‌های انقلاب و جهت‌گیری برای رسیدن به آنها (مقاومت و عدم یأس)؛ 3. پایبندی به استقلال کشور در سه بعد سیاسی، اقتصادی و فرهنگی؛ 4. حساسیت در برابر دشمن و نقشه دشمن و عدم تبعیت از آن؛ 5. تقوای دینی و سیاسی. لذا بر اساس این شاخص‌ها به روش تحلیلی و تاریخی به بررسی عملکرد حوزه‌های علمیه- به‏ویژه مراجع و علمای طراز اول- در دوره قاجار پرداخته و جلوه‌های این شاخص‌ها در عملکرد علمای آن دوره را بیان خواهیم کرد.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Aspects of Revolutionism in Islamic Schools before Islamic Revolution: Case Study of Qajar

نویسنده [English]

  • Mahdi Abotalebi
Assistant Professor of Political Science, The Imam Khomeini Educational Research Institute.
چکیده [English]

Abstract
The Revolutionist Islamic Seminary is something specially accentuated by the Supreme Leader. His speeches show that Islamic Seminary was the mother and cause of the Revolution; so revolutionism is a thought and this feature cannot be restricted to after the Islamic Revolution period, but in recent years as a result of the significance of Imam Khomeini’s revolution, the revolutionist activities of the Islamic Seminary before the Pahlavi era is neglected. This ignorance can cause the delusion that Islamic Seminary was not Revolutionist before the Revolution and this can lead to the spread of secularism in the Islamic Seminary. The hypothesis here is that revolutionism has always been present in Islamic Seminary long before Imam Khomeini`s revolution. One of the strategies to stand against secularism is emphasizing this feature. In this article, we want to describe and explain revolutionist features in the Islamic Seminary in Qajar era. The theoretical framework is five Revolutionist features explained in His speeches: 1. Obeying Islam and the revolution`s basic values (pure Islam, depending on Allah`s power, protecting people, helping the underprivileged people, fighting the arrogance and independence). 2. Aiming the goals of the revolution and moving toward them (resistance and not being hopeless). 3. Believing the independence of the country in three aspects of political, economic and cultural. 4. Sensitivity against the enemy and its plans and not following it. 5. religious and political piety. So using this features with an analytical and historical approach we consider the Islamic Seminary`s performance (first grade theologists) in Qajar era and we try to explain these features in their behaviors