دانشگاه آیت الله العظمی بروجردی (ره) بحران پژوهی جهان اسلام 2981-1104 مقالات آماده انتشار 2026 07 16 Examining the Conditions of Crisis and Anarchy in Iraq's Sociopolitical Developments during the Post-Saddam Period (2003–2006) بررسی شرایط بحران و آنارشی در تحولات سیاسی-اجتماعی عراق در دوره پس از صدام(2003 تا 2006) 737646 10.22034/csiw.2026.737646 FA علی مختاری استادیار علوم سیاسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه یاسوج 0000-0001-8365-3151 رضا دهبانی پور استادیار علوم سیاسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه یاسوج. 0000-0001-8448-9250 علی اسلامی کارشناس ارشد علوم سیاسی ، دانشگاه یاسوج 0000-0001-8365-3151 Journal Article 2025 12 25 The political and social developments in Iraq following the fall of Saddam Hussein's regime marked one of the most complex and challenging periods in the country's history. Political chaos and the escalation of social problems, manifested in various forms of violence, disrupted the public sphere, and the situation went beyond the government's control. This research attempts to examine the process of state collapse and the reproduction of anarchy during this period by using the "Broken Windows" theory. The research findings show that hasty decisions such as "de-Baathification" and the "dissolution of the army" effectively broke the main windows of Iraq's political and administrative order. Subsequently, widespread looting, the collapse of the police force, and the destruction of infrastructure not only undermined public security and social trust but also sent a clear message to society: the new government neither had sufficient authority nor was capable of restoring order. Ignoring these early signs quickly led to a cycle of collapsing legitimacy, sectarian violence, and the rise of non-state actors, a cycle that plunged Iraq into chronic chaos. تحولات سیاسی و اجتماعی عراق پس از سقوط رژیم صدام حسین، یکی از پیچیده‌ترین و پرچالش‌ترین دوره‌های تاریخی این کشور را رقم زد. هرج‌ومرج سیاسی و تشدید مشکلات اجتماعی در قالب انواع خشونت‌ها، فضای عمومی را آشفته ساخت و وضعیت از کنترل دولت خارج شد. این پژوهش می‌کوشد با بهره‌گیری از نظریه‌ی «پنجره‌های شکسته»، فرآیند فروپاشی دولت و بازتولید آنارشی در این دوره را بررسی کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تصمیمات شتاب‌زده‌ای همچون «بعثی‌زدایی» و «انحلال ارتش» در عمل، پنجره‌های اصلی نظم سیاسی و اداری عراق را در هم شکست. در پی آن، غارت گسترده، فروپاشی نیروهای پلیس و تخریب زیرساخت‌ها، نه‌تنها امنیت عمومی و اعتماد اجتماعی را تضعیف کرد، بلکه پیام روشنی به جامعه فرستاد: دولت جدید نه از اقتدار کافی برخوردار است و نه توانایی بازسازی نظم را دارد. بی‌توجهی به این نشانه‌های اولیه، به سرعت به چرخه‌ای از فروپاشی مشروعیت، گسترش خشونت‌های فرقه‌ای و ظهور بازیگران غیردولتی منجر شد؛ چرخه‌ای که عراق را به سوی هرج‌ومرج مزمن سوق داد. از منظر نظریه‌ی پنجره‌های شکسته، عراق پس از سال ۲۰۰۳ نمونه‌ای بارز از جامعه‌ای است که در آن، ترک‌های ابتدایی نظم، به‌دلیل بی‌توجهی و ترمیم‌ناپذیری، در نهایت به فروپاشی کامل ساختمان مشروعیت و اقتدار دولت منجر شد.