بحران پژوهی جهان اسلام

بحران پژوهی جهان اسلام

بررسی مقایسه‌ای رویکرد دولت‌های جمهوری اسلامی ایران پیرامون پرونده هسته‌ای (1397-1376)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری روابط بین الملل، دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، همدان،ایران
2 دانشیار گروه روابط بین الملل دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، همدان، ایران
چکیده
بدون شک ­پرونده هسته‌ای­، مهم‌ترین موضوع سیاست خارجی دولت­های جمهوری اسلامی ایران در سه دهه‌ی گذشته است ­که سیاست داخلی و خارجی آن‌ها را تحت تأثیر قرار داده و در این میان بازیگران خارجی به‌ویژه قدرت‌های بزرگ ­درروند شکل‌گیری و تبدیل بعد فنی- حقوقی آن به پرونده­ای سیاسی- امنیتی، نقشی ­بی­بدیل و اساسی داشته‌­اند که تاکنون ­آثار و پیامدهای گوناگونی ­به دنبال داشته است­ که کنکاش ­پیرامون روند شکل‌گیری و بررسی زوایای مختلف این پرونده از اهمیت خاصی برخوردار می‌باشد و مقاله­ حاضر بر آن است با استفاده از روش ­توصیفی-تحلیلی و کاربست­ نظریه گفتمان ­به این سؤال اصلی پاسخ دهد که ­الگوی رفتاری ­حاکم­ بر سیاست ­خارجی ­دولت­‌های ­جمهوری اسلامی ایران‌ در موضوع هسته‌ای کدم‌اند و چه آثار و پیامدهایی به دنبال داشته است؟ یافته‌­های پژوهش ­نشان ­می‌دهد ایجاد مدیریت واحد در پرونده هسته‌­ای (در دوره اول)، تبدیل موضوع­ هسته‌­ای ­به­ گفتمانی عمومی و مقابله ­با زیاده‌خواهی­ کشورهای غربی (در دوره دوم)، افشای چهره ایالات‌متحده­ و کاهش سطح اعتماد عمومی به این کشور (در دوره سوم) مهم‌ترین نقاط قوت وهم چنین ­انفعال­ در برابر شورای ­حکام ­و تهدیدات ­کشورهای غربی (در دوره اول)، سوءاستفاده کشورهای غربی ­از گفتمان احمدی‌نژاد (در دوره دوم)، گره زدن ­مسائل اقتصادی ­با پرونده هسته‌­ای و تفسیرهای متفاوت از برجام (در دوره سوم) از مهم‌ترین نقاط ضعف دولت‌های جمهوری اسلامی ایران در پرونده هسته‌ای می‌باشد.
کلیدواژه‌ها

امیدی، علی. (1390). چالش‌های ساختاری روابط راهبردی ایران و روسیه: سلطه ستیزی ایرانی و عمل گرایی روسی. مطالعات اوراسیای مرکزی، 4 (8)، 64-43.
امیدی، علی، غلام زاده، احسان و فهیمی، فاطمه. (1391 ). تحلیلی از تقابل ایران وآمریکا در برنامه هسته‌ای در چارچوب نظریه بازی‌ها. دانش سیاسی وبین الملل. 1(1)، 127-111.
امیدی، علی و مرادی‌فر، سعیده. (1393 ). برسازی امنیتی فعالیت هسته ای ایران. سیاست جهانی، 3 (4)، 149-121.
باقری دولت آبادی، علی و شفیعی­سیف آبادی، محسن. (1395). از هاشمی تا روحانی، بررسی سیاست خارجی ایران، تهران؛ انتشارات تیسا.
برزگر،کیهان. (1392). فرصت­هاوچالش­های روحانی درعرصه سیاست­خارجی. روزنامه دنیای  اقتصاد، 9/5/1392،قابل دسترسی –در:https://donya-e-eqtesad.com/23/743942   .
بصیری، محمدعلی و قاسمی، مصطفی. (1385). مواضع­اتحادیه ­اروپا وآمریکا در پرونده هسته‌ای ایران. اطلاعات سیاسی-­اقتصادی، 54 (226)، 64-25.
بعیدی نژاد، حمید. (1384). سیاست هسته‌ای آقای خاتمی. سیاست خارجی، 19 (1)، 218-193.
_ (1385).  واکنش صادق خرازی به نامه جنجالی 2003. سایت  تحلیلی – خبری عصر ایران، 1/12/1385،قابل دسترسی در: http://www.asriran.com/fa/news/12170
خالوزاده، سعید. (1389 ). فرازونشیب روابط ایران و اروپا؛ از تنش­زدایی ­خاتمی تا پرسشگری احمدی نژاد. خبرگزاری مهر، 6/6/389، قابل دسترسی در: https://www.mehrnews.com/news/1123521/
حق­شناس، رضا. (1390). سیاست­ خاورمیانه­ای ­چین و برنامه هسته­ای ایران. مطالعات خاورمیانه، 18 (2)، 84-55.
داوودی، علی­اصغر. (1389). نظریه­ گفتمان­ و علوم­سیاسی. ­مطالعات­سیاسی، 2 (8)، 76-53.
دلاورپوراقدم، مصطفی. (1396). فرصت­ها و چالش­های پسا برجام، تهران؛ موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین المللی ­ابرار معاصر تهران.
دهقانی­فیروزآبادی، سیدجلال. (1389). سیاست­خارجی ­جمهوری ­اسلامی ­ایران، تهران؛ انتشارات سمت.
دهقانی­فیروزآبادی، سیدجلال. (1393). چرخه گفتمانی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از دولت بازرگان تا دولت روحانی، تهران؛ انتشارات مخاطب.
دهقانی­فیروزآبادی، سیدجلال و عطائی، مهدی. (1394). تحلیل ­گفتمانی­ سیاست­ هسته­ای ­دولت­ احمدی ­نژاد از هژمونی ­تا افول. ایرانی سیاست بین الملل، 4 (1)، 58-22.
راجی، محمد مهدی. (1396). آقای سفیر (گفتگو با محمدجواد ظریف ­سفیر پیشین ­ایران ­در سازمان ملل متحد)، تهران؛ نشر نی.
رحیمی، علیرضا. (1393). گفتمان امنیتی­ دولت­های نهم ­و دهم ­به­مثابه گفتمان ­قبض ­و بسط انقلابی جدید. مطالعات راهبردی، 17 (66)، 66-31.
_­. (1396). ردپای ­جاسوسی­گروهک ­منافقین ­در پرونده ­هسته‌ای­ایران. مرکز اسنادانقلاب اسلامی، قابل­دسترسی­در: http://www.irdc.ir/fa/news/805
رسولی­ثانی­آبادی، الهام و عسکری، امیرحسین. (1395). بررسی­­جهت­گیری ­تجدید نظرطلبی ­در سیاست­خارجی جمهوری اسلامی ایران (1392-1384) بر اساس ­الگوی ­سیستمیک ­روابط­بین­الملل. سیاست­خارجی، 30 (4)، 150-121.
رضایی، علیرضا. (1388). تحلیل­ سیاست­ خارجی ­جمهوری ­اسلامی ­ایران­ در پرتو نظریه­­ روابط­­­بین­الملل. راهبرد یاس، 17 (3)، 290-260
رضایی پیش­رباط، صالح و دیگران. (1395). برجام، سیاست­ها، دستاوردها و الزامات، تهران؛ پژوهشکده مطالعات راهبردی و مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری.
روحانی، حسن. (1392). امنیت ­ملی ­و دیپلماسی­ هسته­ای، چاپ هفتم، تهران؛ مرکز تحقیقات ­استراتژیک ­مجمع ­تشخیص­ مصلحت ­نظام.
روحانی، حسن.(1394). تحریم‌های­ ظالمانه باید از بین برود تا مشکل ­محیط‌زیست­ حل ­شود. خبرگزاری ایسنا، قابل­دسترسی در: https://www.isna.ir/news/94031709076
روحانی، حسن. (1396). هووها می‌خواستند نوزاد برجام­ رابکشند. سایت تحلیلی – خبری­ عصر ایران، قابل دسترسی در:                          http://www.asriran.com/fa/news/533728
ریتر، اسکات. (1387). دروغ‌های سازمان مجاهدین خلق، منبع اطلاعات آمریکا از فعالیت‌های هسته‌ای ایران است. موسسه مطالعات و پژوهش­های­ سیاسی، قابل­دسترسی در: ­ http://revolution.pchi.ir/show.php?page=contents&id=10248 سالاری، مریم. (1394). کلیدخوردن­سناریوی­پی‌ام‌دی. ایران آنلاین، قابل­ دسترسی ­در:   http://www.ion.ir/News/49900.html?catid=4&title  
سجادپور، سیدمحمدکاظم. (1391). نمایشی ­در سه­ پرده: آمریکا و پرونده هسته‌ای ایران. ماهنامه همشهری دیپلماتیک، شماره 61. قابل­دسترسی­در: http://www.did.ir/catalog/index.aspx?cn=513C343 
سریع­القلم، محمود. (1397). توقعات ­برجامی­ ظریف ­و روحانی ­از ابتدا اشتباه ­بود. خبرگزاری­ فارس، قابل­دسترسی در: https://www.farsnews.com/news/13970409000945
سلطانی­نژاد، احمد، زهرانی، مصطفی و شاپوری، مهدی. (1391 ). سیاست چین در مناقشه هسته‌ای ایران و عوامل مؤثر برآن. مطالعات راهبردی، 15 (4)، 170-143.
سلطانی‌نژاد، احمد، زهرانی، مصطفی و شاپوری، مهدی. (1392). آمریکا وبرنامه هسته‌ای ایران؛ استراتژی برچینش وابزارهای آن. مطالعات راهبردی، 16 (59)، 148-107
سلطانی­نژاد، احمد و شاپوری، مهدی. (1395). رویکرد اتحادیه­ اروپا به­ مسئله­هسته­ای ایران. روابط­خارجی، 8 (1)، 176-145.
صادقیان، رضا و موسوی، قائم. (1396). مقایسه­ سیاست­خارجی­ جمهوری­اسلامی ایران در دولت­های خاتمی و احمدی نژاد. پژوهش ملل، 2 (6)، 18-1.
صبوری، ضیاءالدین و صالحیان، تاج الدین. (1396). بررسی راهبردی دیپلماسی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران مطالعه موردی: دولت یازدهم و دوازدهم. پژوهش‌های روابط بین‌الملل، 1 (24)، 158-133.
عامری، زینب. (1396). اثبات­ حقانیت ­ایران؛ تنها دستاورد برجام. خبرگزاری ­دفاع ­مقدس، قابل ­دسترسی ­در: http://defapress.ir/fa/news/270396
عسگرخانی، ابومحمد. (1384). بزرگترین ­اشتباه ­ما مذاکره­ با اروپایی­ها بود. خبرگزاری مهر، قابل­ دسترسی­ در: https://www.mehrnews.com/news/225978
غضنفری، کامران. (1394). پرونده هسته‌ای و ابعاد پیدا و پنهان آن، تهران؛ مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
فاضلی، محمد، علی­، جنادله­ و دیگران. (1395). برجام، سیاست­ها، دستاوردها و الزامات، تهران؛ پژوهشکده ­مطالعات ­راهبردی ­و مرکز بررسی‌های ­استراتژیک­ ریاست­جمهوری.
قهرمانپور، رحمان. (1388). رویکرد قدرت‌های ­بزرگ ­به­موضوع­ هسته‌ای ­ایران. موسسه بین­المللی رمیک، قابل دسترسی در: http://remikinst.ir/book.asp?id
کرمی، جهانگیر و کرامتی­نیا، رقیه. (1395). سیاست­خارجی ­روسیه­ و پرونده­ هسته­ای ­ایران: از تحریم­ تا برجام. ­آسیای ­مرکزی و قفقاز، 22 (95)، 97-65.
کریمی­پور، داود. (1394). دیپلماسی­ هسته­ای­ دولت­ یازدهم، تحلیلی ­برماهیت ­و گفتمان. سایت ­پایداری ­ملی ­سازمان­ پدافند غیرعامل، قابل دسترسی در: https://paydarymelli.ir/fa/news/14994
کریمی­کشه، سعید. (1392). بررسی­ مقایسه­ای نگرش ایالات متحده آمریکا و فدراسیون روسیه به پرونده هسته­ای ایران. مطالعات منطقه‌ای: آمریکاشناسی­اسراییل­شناسی، 4 (2)، 114-93.
کوشا، سهیلا و اسکندری، محمدعلی. (1391). چالش­های­ حقوقی ­ارجاع ­پرونده­ هسته­ای ­ایران به شورای امنیت و قطعنامه‌های تحریمی. سیاست­خارجی، 20 (2)، 398-379.
گلشن­پژوه، محمودرضا و حجازی، سیدحسن.­ (1384). پرونده ­هسته­ای ­ایران (2): روندها و نظرها (ارزیابی­ حقوقی­ و سیاسی پیشنهادات سه کشور اروپایی به جمهوری اسلامی ایران)، تهران؛ موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر.
 گلشن پژوه، محمود رضا و احدی، افسانه. (1384). پرونده هسته‌ای ایران (2): روندها و نظرها (ارزیابی استراتژی آمریکا در قبال برنامه هسته ای ایران)، تهران؛ موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر.
گلشن پژوه، محمودرضا. (1386). پرونده هسته‌ای ایران: روندها و نظرها، تهران؛ موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر.
گلشن­پژوه، محمودرضا و احمدی­لفورکی، بهزاد. (1387). پرونده ­هسته­ای ­ایران (4) بازدارندگی: کلید حل مسئله هسته‌ای ایران، تهران؛ موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر.
گلشن­پژوه، محمودرضا و بای، نادعلی. (1387). پرونده هسته­ای ایران (4) حقوق بین‌الملل و برنامه هسته‌ای ایران، تهران؛ موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر.
متقی، ابراهیم و جمالی­پور، هدایت­الله. (1391). بررسی روندهای تداوم وتغییردرسیاست خارجی ایران در دوران ریاست جمهوری خاتمی و احمدی نژاد. مطالعات سیاسی، 4 (11)، 114-101.
متقى، ابراهیم. (1384). گزینه­های ­رفتار استراتژیک ­ایران ­در پرونده­ هسته­ای. ماهنامه همشهری دیپلماتیک، شماره۸۷ ، قابل  دسترسی در: http://bashgah.nonegar4.ir/fa/content/show/18999
محمدی، محمدرضا. (۱۳۹۶). تاثیرگذاری­ و تاثیرپذیری­ بازیگران­ مهم ­بین­المللی ­در فرآیند حصول برجام. اندیشکده راهبردی تبیین، 15/7/1396، قابل دسترسی در:  http://tabyincenter.ir/21271
منتظران، جاوید. (۱۳۹۵). چرایی ­و چگونگی ­امنیتی‌سازی مسئله هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران توسط غرب. اندیشکده راهبردی تبیین، قابل دسترسی در: http://tabyincenter.ir/18108
میسائی، قاسم، دین پرست، فائز، جعفری، محمد و گلستان، مسلم. (1396). دیپلماسی رسانه‌ای ومذاکرات هسته­ای ج.ا.ا. مطالعات فرهنگ رسانه، 18 (38)، 154-133.
هوارث، دیوید. (1388 ). نظریه گفتمان. ترجمه سید علی اصغر سلطانی، علوم سیاسی، 1 (2)، 183-156.
یوسف پور، بابک، رحیمی، عبدالرحیم. (1381). انرژی هسته‌ای؛ ضرورت‌ها و سیاست‌ها. اقتصاد انژی، شماره‌های مرداد و شهریور ماه.
Updated Blocking Statute in support of Iran nuclear deal enters into orc
 Brussels August 2018,http://europa.eu/rapid/press-release_IP-18-4805_en.htm  https://therealnews.com/stories/us-is-helping-bloodthirsty-cult-the-mek-try-to-overthrow- irans-government
Cockbur Andrew. (2014).   Manufactured Crisis: The Untold Story of the Iran Nuclear Scare,https://harpers.org/blog/2014/05/manufactured-crisis-the-untold-story-of-the-irannuclear-scare
Dassa Kaye ,Dalia. (2018). The Strategic Fallout of U.S Withdrawal from the Iran Deal,https://www.rand.org/blog/2018/05/the-strategic-fallout-of-us-withdrawal-from-the-iran.html
Robin Wright. (2014). Javad Zarif on Iran’s Nuclear  Negotiations,https://www.newyorker.com/news/news-desk/javad-zarif-on-irans-nuclear-negotiations
Samimi, Mehrnaz. (2016). Iran’s Sluggish Economy Post-JCPOA,HTTP://WWW.ATLANTICCOUNCIL.
دوره 9، شماره 1 - شماره پیاپی 24
فصل بهار
بهار 1401
صفحه 1-36

  • تاریخ دریافت 17 اسفند 1398
  • تاریخ بازنگری 12 اردیبهشت 1399
  • تاریخ پذیرش 24 اردیبهشت 1399