بحران پژوهی جهان اسلام

بحران پژوهی جهان اسلام

تأثیر راهبرد دفاع متحرک شوروی در بحران تطویل و پایان جنگ عراق علیه ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشگاه آیت الله بروجردی (ره)، بروجرد، ایران
2 دانش آموخته ارشد علوم سیاسی، دانشگاه آیت الله بروجردی (ره)، بروجرد، ایران
چکیده
یکی از بحران‌ها و رویدادهای مهم قرن بیستم، تجاوز نظامی عراق علیه ایران بود. این جنگ که به دلایل مختلفی آغاز شد، هشت سال طول کشید. ارتش عراق در مراحل مختلف جنگ، راهبردهای نظامی مختلفی را به کار برد که یکی از آن‌ها، «راهبرد دفاع متحرک»  بود. این مقاله به دنبال پاسخگویی به این سؤال است که راهبرد دفاع متحرک عراق چه تأثیری بر روند جنگ تحمیلی علیه ایران داشت؟ فرضیه پژوهش این گونه صورت بندی شده است، راهبرد نظامی عراق بعد از دفاع ایستا، راهبرد دفاعی - تهاجمی متحرک بود. این راهبرد موجب ابتکار عمل عراق در صحنه میدانی جنگ و مانع انجام عملیات سرنوشت ساز توسط ایران شد و در نهایت به پذیرش قطعنامه توسط ایران منتهی شد. راهبرد دفاع متحرک توسط مستشاران نظامی روس به عراقی‌ها پیشنهاد شد و پس از تصرف فاو توسط ایران در دستورکار عراق قرار گرفت. مواد خام این مقاله با استفاده از اسناد و مدارک جنگ تحمیلی گردآوری و با روش توصیفی – تحلیلی، پردازش شده‌است.
کلیدواژه‌ها

ازغندی، علیرضا و روشندل، جلیل. (1392). مسائل نظامی و استراتژیک معاصر. چاپ چهاردهم، تهران، سمت.
اسکندری، محمد. (1386). تأملی در مفهوم استراتژی و استراتژیک و اصالت آنها. راهبرد، 10 (2)، 154-167.
اسناد و گزارش‌ها. (1388). متون آموزشی ارتش بعثی عراق. نگین ایران، 7 (28)، 20-11.
آرشیو مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ. (1383). استراتژی دفاع متحرک عراق (اهداف و مقاصد دشمن)، نگین ایران، 2(8)، 15-10.
باقری دولت­آبادی، علی و رشیدی زاده، بهنام. (1393). علل تداوم جنگ ایران و عراق پس از فتح خرمشهر. رهیافت انقلاب اسلامی، 8 (28)، 81-98.
بلوجی، علی. (1387). کاربرد سلاح‌های شیمیایی در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران و پیامدهای استراتژیک آن؛ یک مطالعه تطبیقی. نگین ایران، 6 (25)، 10-1.
تزو، سون. (1364). هنر جنگ، حسن حبیبی. چاپ دوم، تهران، انتشارات قلم.
جلیلوند، آمنه. (1388). جنگ و تأثیرات آن بر اقتصاد نفتی ایران. نگین ایران، 8 (30)، 10-4.
چیذری، امیر. (1393). بررسى استحکامات و موانع منطقه عملیاتى کربلاى 5. نگین ایران، 13 (49)، 20-11.
درودیان، محمد. (1382). پرسش‌های اساسی جنگ: نقد و بررسی جنگ ایران و عراق- جلد اول. چاپ دوم، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
درودیان، محمد. (1391). جنگ ایران و عراق؛ موضوعات و مسائل. تهران، سمت.
درودیان، محمد. (1395). تجزیه ‌وتحلیل جنگ ایران و عراق پیش درآمدی بر یک نظریه. تهران، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس.
درودیان، محمد. (1376). بررسی علل اجتناب ناپذیری جنگ ایران و عراق. سیاست دفاعی، 2 (19)، 50-29.
درودیان، محمد. (1387). پرسش‌های اساسی جنگ: نقد و بررسی جنگ ایران و عراق جلد سوم (علل تداوم جنگ). چاپ سوم، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
درویشی سه تلانی، فرهاد. (1389). تتبعی در راهبرد نظامی عراق در جنگ علیه ایران 1367-1359. سیاست دفاعی، 18 (72)، 142-103.
درویشی سه تلانی، فرهاد. (1393). تجزیه‌وتحلیل استراتژی نظامی عراق در جنگ با جمهوری اسلامی ایران. تهران، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس.
درویشی، فرهاد. (1380). بررسی استراتژی نظامی عراق در جنگ با ایران 67-1357: تأملی در جنگ ایران و عراق (چند مسئله راهبردی، مجموعه مقالات)، مجید مختاری (به اهتمام). تهران، مرکز تحقیقات و مطالعات جنگ.
رمضانی، روح الله. (1381). چارچوبی تحلیلی برای بررسی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. ترجمه علیرضا طیب، تهران، نشر نی.
مراد پیری، هادی و شربتی، مجتبی. (1394). آشنایی با علوم و معارف دفاع مقدس. چاپ چهاردهم، تهران، سمت.
مصباحی، محی‌الدین. (1375). اتحاد جماهیر شوروی و جنگ ایران و عراق، چارچوب‌ها و اهداف. سیاست دفاعی، 16 و 15(75)، 184-146.
یحیوی، سیدحسین. (1390). جنگ شهرها، نگین ایران، 10 (36)، 10-3..
یزدان فام، محمود (1382)، جنگ ایران و عراق: پیروزی/ شکست. نگین ایران، 7 (25)، 23-14.
globalsecurity.org .ch.8, Defensive Operations ,Chapter 8, Access date 18/12/2017,Available in: https://www.globalsecurity.org/military/library/policy/army/fm/3-0/ch8.htm#fig8-1
globalsecurity.org.ch.10, The Mobile Defense ,Chapter 10, Access date 15/11/2017, Available in: http://www.globalsecurity.org/military/library/policy/army/fm/3-90/ch10.htm
Van Creveld, Martin. (2014). Strategy: A Short Guide, 
nalysis & Perspectiv. Nr 1, Available in: http://kkrva.se/hot/2014:1/Creveld_Strategy.pdf.
Walters, G. L. (1993). Mobile Defense: Extending the Doctrinal Continuum. School of Advanced Military Studies United states Army Command and General Staff College Fort Leavenworth- First Term.
دوره 10، شماره 1 - شماره پیاپی 28
فصل بهار
بهار 1402
صفحه 1-19

  • تاریخ دریافت 13 دی 1400
  • تاریخ بازنگری 07 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 18 خرداد 1402