بحران پژوهی جهان اسلام

بحران پژوهی جهان اسلام

بحران تأسیس دولت در عراق از منظر فقهای نجف (از میرزا محمد تقی شیرازی تا سید محمد صدر)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
محقق و عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، قم، ایران
چکیده
پژوهش حاضر در پاسخ به این پرسش نگاشته شده است که عالمان نجف چه ایده‌ای درباره بحران دولت فرقه‌گرای عرب سنی در عراق داشتند؟ فرضیه مقاله این است که به نظر می‌رسد بسیاری از عالمان حوزه نجف و کربلا تحت تأثیر سنتی که شیخ مرتضی انصاری بناء کرده بود، در اندیشه حکومت شیعی نبودند. آنان با اقتداء نسبت به آنچه او گفته بود ادله لفظی ولایت فقیه را ناتمام و بیشتر در اندیشه نظارت فقیه بر تصرفات دیگران بودند. با این وجود، از دوره مرجعیت میرزا محمد تقی شیرازی اندیشه تأسیس حکومت بارور شد و او کوشید در شهرهایی که در ثوره العشرین از دست اشغال گران آزاد می‌شدند، دولتی محلی تأسیس کند که در برخی از نامه‌هایش از آن به حکومت اسلامی تعبیر می‌کرد. گرچه این انقلاب شکست خورد اما ایده او ماندگار شد و در دهه‌های بعد، برخی دیگر از عالمان عراق در پی تأسیس حکومت برآمدند که مهم‌ترین آنان سید محمد باقر صدر بود. صدر که اندیشه جدی تری نسبت به شیرازی داشت نظرات مهمی در باره حکومت اسلامی بیان کرد و بر سرنوشت مخالفین عراقی تأثیر بسزایی نهاد. با شهادت صدر در سال 1980م عملاً اندیشه تأسیس حکومت در نجف به کما رفت و تنها یک دهه بعد بود که شاگردش، سید محمد صدر به طرح ولایت عامه فقیهان پرداخت. گرچه او علنا در پی اقامه چنین دولتی نبود اما صدام و بویژه نیروهای ائتلاف غربی، او را تهدید دانسته و در نهایت در سال 1999م به شهادت رساندند.
کلیدواژه‌ها

الانصاری، مرتضی. (1373). الخمس. انتشارات کنگره جهانی بزرگداشت دویستمین سالگرد میلاد شیخ انصاری.
الانصاری، مرتضی. (1373). الزکاة. انتشارات کنگره جهانی بزرگداشت دویستمین سالگرد میلاد شیخ انصاری.
الانصاری، مرتضی. (1373). القضاء و الشهادات. انتشارات کنگره جهانی بزرگداشت دویستمین سالگرد میلاد شیخ انصاری.
آل فرعون، فریق المزهر. (1404). الامام الشیرازی یشکل الحکومه الاسلامیه. المطبعه مهر.
الجبوری کامل، سلمان. (2006). محمد تقی الشیرازی القائد الاعلی للثوره العراقیه الکبری 1920. الطبعه الاولی، قم؛ ذوی القربی.
الیاسری امیره، سعید. (2010). المثلث الصدری و الحرک الاسلامی محمد باقر الصدر رائدا. بیروت: موسسه البدیل للطباعه و النشر.
حائری، سید علی اکبر. (1379). حوزه نجف و جریان صدر اول، (گفتگوی اختصاصی اینجانب با ایشان) نجف اشرف.شارع الرسول (ع)، دفتر آیت الله سید علی اکبر حائری.
الصدر السید، محمد. (1420ه). ماوراء الفقه. بیروت دار الاضواء للطباعه و النشر و التوزیع.
الصدر السید، محمد باقر. (1421). الاسلام یقود الحیاه، موسوعه الشهید الصدر. ج5، چاپ اول، قم: مرکز الابحاث و الدرسات التخصصیه للشهید الصدر.
الصدر السید، محمد باقر. (2002). الفتاوی الواضحه. قم: مطبعه اسماعیلیان.
عبدالله، عبدالمطلب. (1399). مطالعه مقایسه ای ماهیت شناسی دولت شورایی و کاویژه آن در هندسه معرفت سیاسی شهید صدر و میرزای نائینی. دولت پژوهی، (21)،
فیرحی، داود. (1384). مبانی مشروطه خواهی از دیدگاه آخوند خراسانی، بررسی مبانی فکری و اجتماعی مشروطیت ایران (مجموعه مقالات) چاپ اول. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
مجیدی، محمد رضا. (1389). آشنایی با قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. قم: نشر معارف.
میراحمدی، منصور. (1390). اندیشه سیاسی آخوند خراسانی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
نائینی، میرزا محمد حسین. (1413). المکاسب و البیع. ج2، قم: انتشارات اسلامی.
نائینی، میرزا محمد حسین. (1413). المکاسب و البیع. جلد دوم، قم: انتشارات اسلامی، 1413.
یعقوبی، محمد. (1398). صدر دوم و نظریه دولت دینی. گفتگوی اختصاصی بنده با آیت الله شیخ محمد یعقوبی نجف اشرف، حی الزهراء، مکتب آیت الله یعقوبی.
دوره 9، شماره 4 - شماره پیاپی 27
فصل زمستان
زمستان 1401
صفحه 131-144

  • تاریخ دریافت 04 اردیبهشت 1402
  • تاریخ بازنگری 18 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 10 تیر 1402