بحران پژوهی جهان اسلام

بحران پژوهی جهان اسلام

اصول و مؤلفه‌های سیاست خارجی مطلوب در اندیشه شهید مطهری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیات علمی گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران
2 دانش اموخته کارشناسی ارشد علوم سیاسی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران
چکیده
سیاست خارجی هر کشوری ریشه در جغرافیا، فرهنگ، تاریخ، ایدئولوژی و طرز تفکر رهبران و بنیان‌گذارانش دارد. در ایران از امام خمینی(ره)، شهید مطهری و شهید بهشتی به‌عنوان معماران انقلاب اسلامی یاد می‌شود. (مسأله) سؤالی که مطرح می‌شود این است که سیاست خارجی مطلوب از نظر شهید مطهری چه خصوصیات و ویژگی­‌هایی دارد؟ فرضیه پژوهش سیاست خارجی مطلوب ازمنظر شهید مطهری را سیاست خارجی برگرفته از اصول و مبانی اسلام و انقلاب و در راستای اعتلای اسلام در جهان می‌داند (سؤال و فرضیه). برای پاسخ به سؤال پژوهش از روش توصیفی-تحلیلی استفاده گردید (روش). یافته‌­های پژوهش نشان دادند در نگاه شهید مطهری، قدرت ذیل اخلاق تعریف می‌شود و سیاست خارجی یک حکومت اسلامی موظف است هم نماینده منافع ملت خود باشد و هم نماینده ارزش‌های جهان‌شمول اسلام به‌ویژه استکبارستیزی، حمایت از مظلوم و دفاع از ارزش‌های انسانی در سطح بین‌المللی. شهید مطهری در طراحی سیاست خارجی ایران طرفدار الگوی آرمان‌شهری است. در این الگو، اگرچه ایدئولوژی به‌مثابه ساختار پیش برنده و هدایت‌کننده عمل می‌کند؛ اما با توجه به اصل مصالح ملی و مقتضیات زمانه امکان چرخش و تغییر در سیاست خارجی نیز فراهم است (یافته‌ها).
کلیدواژه‌ها

باباپور، محمدمهدی. میراحمدی، منصور و بی‌نیاز، علیرضا. (1390). آشنایی با اندیشه سیاسی شهید مطهری. تهران؛ مرکز ترجمه و نشر المصطفی.
باقری­دولت­آبادی، علی و رضائی، سارا. (1400). نقش‌های ملی و سیاست خارجی ایران: تحلیل کمی مصاحبه‌ها و سخنرانی‌های شهید بهشتی. پژوهش‌های راهبردی سیاست، 10 (37)، 172-142.
باقری­دولت­آبادی، علی و شفیعی­سیف­آبادی، محسن. (1400). سیاست خارجی ایران از 1357 تا 1400: نگاهی از درون. تهران؛ تیسا.
برزگر‌، ابراهیم.‌ (1391). نظریه‌‌های‌ بازتاب جهانی انقلاب اسلامی ایران. تهران؛ دانشگاه امام صادق (ع).
بشیریه، حسین. (1395). جامعه‌شناسی سیاسی: نقش نیروهای اجتماعی در زندگی سیاسی. تهران؛ نیو.
بهادری، افسانه. (1376). درآمدی بر سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی فرهنگی. تهران؛ پژوهش‌های بنیادی.
بهارلویی، سیامک و راعی دهقی، مسعود. (1394). معیارها و مصادیق ثابت در اندیشه شهید مطهری. حکومت اسلامی، (77)، 154- 129.
بیکر، ترزال. (1394). نحوه انجام تحقیقات اجتماعی. ترجمه هوشنگ نایبی، تهران: نشر نی.
تقوی، سید محمدناصر. (1377). مصلحت در سیاست خارجی با تأکید بر اندیشه امام خمینی(ره). سیاست خارجی، 12 (3)، 602-589.
توسلی، غلام­عباس. (۱۳۷۶). کامیابی در ناکامی‌های توسعه سیاسی. ماهنامه ایران فردا، شماره 37.
توفیق، فیروز. (1382). برنامه‌ریزی در ایران و چشم‌انداز آینده آن. تهران؛ موسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه­ریزی.
حقیقت، سید صادق. (1376). مسئولیت­هاى فراملى در سیاست خارجى دولت اسلامى. تهران؛ مرکز تحقیقات استراتژیک ریاست جمهوری.
خوشوقت، محمدحسین. (1385). تجزیه‌وتحلیل تصمیم‌گیری در سیاست خارجی. تهران؛ اداره نشر وزارت امور خارجه.
دهخدا، علی‌اکبر. (1390). لغت‌نامه دهخدا. دوجلدی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال؛ آگاهی، علیرضا. (1401). رهیافت مصلحت‌گرایی در تصمیم‌گیری سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران: بررسی فرایند پذیرش قطعنامه 598. پژوهش‌های سیاست اسلامی، 10 (22)، 62-11.
رنجبر، مقصود. (1386). اندیشه سیاسی شهید مطهری: دولت و حکومت در اسلام. فرهنگ جهاد، (2)،123-144.
سجادی، سید عبدالقیوم. (1388). دیپلماسی و رفتار سیاسی در اسلام. قم: موسسه بوستان کتاب.
شرتوتی، سعید خوری. (1985). اقرب الموارد. بیروت: الیسوعیه.
صدقی، ابوالفضل. (1368). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از آغاز تا سال 1368. تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
صفریان گرمه­خانی، روح­الله. شهرام­نیا، امیرمسعود و رمضانی، ملیحه. (1399). راهبری حکمرانی مطلوب ایرانی-اسلامی در اندیشه سیاسی استاد مطهری. پژوهش‌های انقلاب اسلامی، 9 (3)، 138-118.
عالم، عبدالرحمن. (۱۳۹۴). بنیادهای علم سیاست. تهران: نشر نی.
قربی، سید محمدجواد. (1399). مروری بر منش سیاسی و اجتماعی شهید مطهری. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
کتابی، محمود (1374). مبانی سیاست و حکومت نوین. اصفهان: انتشارات گلبهار.
مجلسی، محمدباقر. (1403). بحارالانوار. چاپ دوم، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
محمدی، منوچهر. (1378). تحلیلی بر انقلاب اسلامی. تهران: انتشارات امیرکبیر.
محمدی، منوچهر. (1381). بازتاب جهانی انقلاب اسلامی. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
مطهری، مرتضی. (1366). شش مقاله. تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی. (1368). پیرامون انقلاب اسلامی. چاپ پنجم، قم: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی. (1371). مقدمه‏ای بر جهان‌بینی. تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی. (1373). جامعه و تاریخ. تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی. (1378 الف). فلسفه اخلاق. تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی. (1378ب). اسلام و مقتضیات زمان. ج 2، تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی. (1379). حماسه حسینی. ج 1، تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی. (1388). نبوت. تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی. (1389). آشنایی با قرآن. ج 13 و ۱۴، تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی. (1393). سیری در سیره نبوی. تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی. (بی‌تا). انسان کامل. تهران: انتشارات صدرا.
معین، محمد. (1395). فرهنگ فارسی معین. تهران: انتشارات امیرکبیر.
مقتدر، هوشنگ. (1370). سیاست بین‌الملل و سیاست خارجی. تهران: انتشارات مفهرس.
ملکوتیان، مصطفی. (1390). زمینه‌ها، عوامل‌ و بازتاب جـهانی انـقلاب اسـلامی‌. قم: دفتر نشر معارف.
موسوی خمینی، روح‌الله. (1381). مکاسب المحرمه. ج ۱، تهران: دفتر نشر و تنظیم آثار امام خمینی (ره).
موسوی خمینی، روح‌الله. (1383). صحیفه امام. ج 21، تهران: دفتر نشر و تنظیم آثار امام خمینی (ره).
موسوی شفایی، مسعود. (1388). نقد کتاب: مجموعه مقالات سیاست خارجی توسعه‌گرا. بین‌المللی روابط خارجی، 2(1)، 270-157.
میدری، احمد و خیرخواهان، جعفر. (1383). حکمرانی خوب؛ بنیان توسعه. تهران: پژوهش‌های مجلس.
نامور، فاطمه. (1388). استاد مطهری و اندیشه سیاسی. پگاه حوزه، شماره 254، 1-8.
نراقی، محمد. (1388). معراج السعاده. تهران: نشر جمال.
نصری، عبدالله. (1382). حاصل عمر، سیری در اندیشه‌های استاد مطهری. تهران: نشر فرهنگ اسلامی.
نهج‌البلاغه. (1394). ترجمه دکتر سید علی موسوی گرمارودی، تهران:‌ موسسه انتشارات قدیانی.
Antunes, S., Camisão, I. (2018). Introducing Realism in International Relations Theory. E-International Relations, https://www.e-ir.info/2018/02/27/introducing-realism-in-international-relations-theory/#google_vignette
Clark, D. H., Reed, W. (2005). The Strategic Sources of Foreign Policy Substitution. American Journal of Political Science, Vol. 49, No. 3, pp. 609–24.
Eskenazi, M. (2015). The Making of Foreign Policy: On Paradigms and Grand Strategies. MITVIM, https://fes-org-il pub.s3.amazonaws.com/Mitvim/2015/TheMakingofForeignPolicy.pdf
Landsberg, C. (2005). Toward a Developmental Foreign Policy? Challenges for South Africa’s Diplomacy in the Second Decade of Liberation. Social Research, Vol. 72, No. 3, pp. 723–56.
Plano, J. C., Olton, R. (1988). The International Relations Dictionary. Forth Edition, New York: Longman.
Rose, G. (1998). Neoclassical Realism and Theories of Foreign Policy. World Politics, Vol.51, No.1, pp. 144-172.
Smith, H. J. (2020). Realism and Idealism in Foreign Policy Decision Making. Lexington Books.
 
دوره 9، شماره 1 - شماره پیاپی 24
فصل بهار
بهار 1401
صفحه 135-155

  • تاریخ دریافت 11 مرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 21 مرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 23 مرداد 1402