بحران پژوهی جهان اسلام

بحران پژوهی جهان اسلام

تأثیر منازعات هویتی در جهان اسلام برانحراف بیداری اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری آینده پژوهی مطالعات سیاسی انقلاب اسلامی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.
2 استادیار دانشگاه پدافند هوایی خاتم النبیاء، ایران، تهران
3 دانشجوی دکتری جامعه شناسی مطالعات سیاسی انقلاب اسلامی،دانشگاه شاهد، تهران، ایران
چکیده
درچند سده اخیر در جهان اسلام مبارزات بیداری اسلامی در برهه‌­های مختلف زمانی توسط اصلاح­‌گرایان و ملت­‌های مسلمان منجر به وقوع جنبش‌­ها و حرکت­‌های عظیمی شده است. وقوع بیداری اسلامی از اواخر سال 2010 که نقطه آغاز آن کشور تونس و سرنگونی نظام دیکتاتوری آن زین­‌العابدین بن علی بود سبب شد که بسیاری از نظام­‌های سیاسی دیکتاتوری عرب در جهان اسلام به صورت دومینو­وار دستخوش دگرگونی و فروپاشی شوند. در بعضی از کشورها این قیام­‌ها با سرکوب خشونت­‌بار نظام­‌های سیاسی همراه گردید و در بعضی دیگر از کشورها با وجود مهیابودن شرایط برای به نتیجه رسیدن مطلوب این قیام‌­ها این جنبش­‌ها به هدف غایی خود که همانا تغییر به نفع ملت­‌ها و حاکم­ شدن نظام‌­های مردم­سالار بود منجر نگردید. یکی از دلایل ناکامی بیداری اسلامی، منازعات و واگرایی‌­های هویتی است که ریشه آن به مسائل تاریخی و جامعه شناسانه در جهان اسلام برمی‌­گردد. پژوهش پیش­رو با رویکرد توصیفی-تحلیلی در نظر دارد به این پرسش‌­ها پاسخ دهد که ریشه منازعات و واگرایی­‌های هویتی در جهان اسلام از منظر جامعه­‌شناسی تاریخی چیست و چگونه این منازعات بر انحراف بیداری اسلامی در یک دهه اخیر در جهان اسلام تأثیرگذار بوده است. فرضیه پژوهش این است که قرائت‌های متحجرانه از دین و رشد افراط گرایی دینی، قومیت و فرقه‌گرایی عربی، نفوذ اندیشه‌های بیگانه در جهان اسلام و رشد تفکرات التقاطی، ضعف عقلانیت در ایجاد یک هویت مشترک دینی و وجود تعارض در میان وفاداری‌های ملی و دینی از مهم‌ترین ریشه‌ها و عوامل تأثیرگذار در منازعات هویتی و انحراف در بیداری اسلامی به شمار می‌روند.
کلیدواژه‌ها

افتخاری، اصغر. (1380). ناامنی جهانی، بررسی چهره دوم جهانی‌شدن. پژوهشکده مطالعات راهبردی، تهران.
بهرامی مقدم، سجاد و رحیمی، مهدیه. (1397). بررسی فرایند بیداری اسلامی در جهان اسلام در پرتو انقلاب اسلامی ایران. مطالعات بیداری اسلامی، 7 (13)، 133-111
پور غلامی، محمد. (1396). بهار اسلامی و پاییز غرب. پانزده خرداد، شماره بیست‌ونه.
چیت‌ساز قمی، محمدجواد. (1383). گسست نسلی در ایران، افسانه یا واقعیت. جهاد دانشگاهی، تهران.
حافظ نیا، محمدرضا و زرقانی، سید هادی. (1390). چالش‌های ژئوپلیتیکی همگرایی در جهان اسلام. پژوهش‌های جغرافیایی انسانی، (8)، 154-139.
حصاری، فرهاد و نوروزی، عزالدین. (1391). نقش جهانی‌شدن و هویت اسلامی در جنبش‌های اسلامی منطقه. مطالعات ملی، 114 (15)، 120-97.
دهشیری، محمدرضا و نجاتی آرائی، حمزه. (1391). چالش‌های مشترک فرهنگی مذهبی فرا روی گفتمان بیداری اسلامی. مطالعات انقلاب اسلامی، 9(28)، 314-299.
رجایی، فرهنگ. (1381). اندیشه‌های معاصر جهان عرب. مرکز پژوهش‌های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه، تهران
رهبر، عباسعلی. نجات پور، مجید و موسوی نژاد، مجتبی. (1394). قدرت نرم، انقلاب اسلامی ایران و بیداری اسلامی. پژوهش‌های راهبردی سیاست، 4 (14)، 39-9.
ستوده، محمد. (1392). موانع و فرصت‌های همگرایی در جهان اسلام. پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم.
ستوده، محمد و موسوی، سید مهدی. (1393). بررسی تأثیرات سلفی گری بر بیداری اسلامی. علوم سیاسی، 17 (65)، 90-75.
سرخیل، بهنام. (1398). هویت دینی و آینده همگرایی در جهان اسلام، مواضع و راه‌کارهای پیش رو. آینده‌پژوهی ایران، 14 (1)، 116-93.
صبور، رحیم. (1399). تأثیرات فیزیکی سلفی گری تکبیری بر بیداری اسلامی. پایگاه تخصصی نقد سلفی گری و وهابیت.
صفوی، یحیی. (1387). وحدت جهان اسلام: چشم‌انداز آینده. تهران؛ شکیب.
عسگری، زهرا. (1397). نقش صهیونیسم بین‌الملل در واگرایی جهان اسلام. تخصصی نور المصطفی، 4(7)، 89-68.
قائدی، محمدرضا و گلشنی، علیرضا. (1394). آینده‌پژوهی روند همگرایی و وحدت دنیای اسلام. تحقیقات سیاسی بین‌المللی، (33)، 34-1.
مشهودی، علی. محمود زاده، علی و فلاح، محمد. (1397). بررسی آثار انقلاب اسلامی ایران بر موج سوم بیداری اسلامی. تاریخ‌نامه انقلاب، 2 (4)، 31-9.
مظاهری، محمدمهدی. (1396). هم‌گرایی جهان اسلام و چالش‌های نوظهور فرهنگی و مذهبی. مطالعات روابط فرهنگی بین‌المللی، 2 (1)، 231-217.
منصوری، جواد. (1383). سیاست راهبردی آمریکا در مقابله با بیداری اسلامی. اندیشه انقلاب اسلامی، 2(10)،47-33.
هزاوه‌ای، سید مرتضی. (1391). انقلاب اسلامی، بیداری اسلامی و آینده اسلام سیاسی در منطقه. پژوهشنامه انقلاب اسلامی، (7)، 143-113.
یعقوبی، عبد الرسول. (1398). چالش‌های واگرایی هویتی جهان اسلام و راه‌حل‌های همگرایی در تمدن نوین اسلامی. مطالعات بنیادین تمدن اسلامی، 2(1)، 210-171.
Bunt,gary r.(2003). Islam in the digital age:E-jihad,online fatwas and cyber Islamic environments,pluto pr.
Featherstone,m.et al.(1992).global.modernities,London :sage.
 
 
دوره 10، شماره 1 - شماره پیاپی 28
فصل بهار
بهار 1402
صفحه 78-99

  • تاریخ دریافت 20 خرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 20 مرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 24 مرداد 1402