بحران پژوهی جهان اسلام

بحران پژوهی جهان اسلام

حق آزادی بیان در شرایط بحران در ترازوی مبانی فقهی و قانون اساسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 ستادیار گروه حقوق، دانشگاه آیت‌الله العظمی بروجردی(ره)، بروجرد، ایران
2 استادیار گروه حقوق، دانشگاه آیت الله العظمی بروجردی(ره)، بروجرد، ایران
چکیده
یکی از موضوعات مهمی که در حدود دو دهه اخیر توجه محافل علمی، سیاسی و قضایی را به خود جلب کرده است، حضور فعال و نقش ­آفرینی اشخاص مشهور و چهره­‌های با نفوذ هنری، ورزشی، سیاسی و علمی در شبکه­‌های اجتماعی و رسانه­‌ها و تأثیرگذاری بر افکار عمومی و هدایت اعتراضات اجتماعی است. با توجه به اینکه اظهارنظر­های آزادانه اشخاص مؤثر و مشهور هم می‌­تواند بحران‌های اجتماعی را مهار کند و هم نقش بی‌­بدیلی در ایجاد بحران­‌های اجتماعی و یا تشدید وضعیت بحرانی جامعه و هدایت آن به سمت اغتشاش و آشوب و بی‌­نظمی دارد، از نقطه نظر سیاست کیفری، ارزیابی رویکردهای علمی و حقوقی درباره نقش ­آفرینی اشخاص با تکیه بر حق آزادی بیان و با استفاده از شهرت و نفوذ در میان مردم مسأله مهمی است که نتایج حاصل از آن حسب مورد می­تواند در تصمیم­سازی و به خصوص سیاست‌­گذاری‌­های کیفری درباره عوامل یادشده راهگشا باشد. این مقاله با اتخاذ روش توصیفی- تحلیلی به بررسی این مسأله پرداخته و یافته­‌های آن بدین شرح است که اگرچه اصل بر آزادی بیان است و در حقانیت آن تردیدی نیست، اما این حق، حقی مقید و مشروط است و اعمال آن در شرایطی که با اخلال به مبانی اسلام و نظم عمومی موجب تشدید بحران­‌های اجتماعی شود، نه بر اساس مبانی فقهی حکومت اسلامی نظیر امر به معروف و نهی از منکر و نه با تکیه بر اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ناظر به حقوق ملت، قابل توجیه نیست.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
احمدزاده، ابوالفضل. (1394). توهین به مقدسات مذهبی. چ اول، تهران: مجد.
احمدی، سیدمحمدصادق؛ ناصری، علیرضا و قاسم‌­آبادی، مرتضی. (1395). بررسی تطبیقی محدودیت‌های آزادی بیان در تلویزیون از منظر اسناد بین‌المللی حقوق بشر و حقوق موضوعه ایران. فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، 18(52)،177-153.
امامی، محمد و موسوی، سیدنصرالله. (1399). درآمدی بر بنیادهای حقوق اساسی و نظام­‌های سیاسی. چاپ سوم، تهران: میزان.
بوشهری، جعفر. (1390). حقوق اساسی. چ دوم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
جوادی آملی، عبدالله. (1396). نسبت دین و دنیا: بررسی و نقد نظریه سکولاریسم. چاپ اول، قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله. (1384). آزادی بیان. ماهنامه پاسدار اسلام، شماره 283، صص 9-25.
خسروی، حسن. (1398). حقوق اساسی 1. چ دوم، تهران: مرکز چاپ و انتشارات دانشگاه پیام نور.
خلیلی، سحر. (1390). مردم سالاری دینی از دیدگاه آیت اله مصباح. فصلنامه معرفت، 20(168)، 135-123.
رهایی، سعید. (1389). آزادی دینی از منظر حقوق بین‌الملل با نگاهی به رهیافت اسلامی. چاپ اول، قم: دانشگاه مفید.
رهبر، عباسعلی و نعیمی، سیدمجتبی. (1387). تبیین منطقی مردم­سالاری دینی. فصلنامه مطالعات سیاسی، 1(2)، 65-51.
زارعی، محمدحسین و نجابت­خواه، مرتضی. (1388). آزادی بیان. نشریه حقوق اساسی، 6(11)، 9-1.
زاهدی، مهدی و شریف­زاده، شیرین. (1400). آزادی بیان و اصل دوگانگی ایده و بیان. فصلنامه حقوق عمومی، 23(71)، 127-95.
زراعت، عباس و حاجی­زاده، حمیدرضا. (1389). آشنایی با قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. چاپ سوم، تهران: دانش­پذیر.
زرگری­نژاد، غلامحسین. (1390). رسائل مشروطیت: مشروطه به روایت موافقان و مخالفان. چاپ دوم، تهران: مؤسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی.
زولر، الیزابت. (1396). درآمدی بر حقوق عمومی. مترجم: سیدمجتبی واعظی، چاپ سوم، تهران: جاودانه جنگل.
سیدباقری، سیدکاظم. (1397). حق آزادی بیان از منظر قرآن کریم. فصلنامه علوم سیاسی، 21(81)، 32-7.
طباطبائی، محمدحسین. (1395). تفسیر المیزان. مترجم: محمدباقر موسوی همدانی، چاپ صد و بیست و ششم، قم: بنیاد علمی و فکری علامه طباطبائی.
طباطبائی مؤتمنی، منوچهر. (1401). حقوق اساسی. چاپ بیستم، تهران: میزان.
عباسی لاهیجی، بیژن. (1400). مبانی حقوق اساسی. چاپ نهم، تهران: جنگل جاودانه.
عمید زنجانی، عباسعلی. (1392). مبانی حقوق اساسی. چاپ دوم، تهران: مجد.
فضائلی، مصطفی و کرمی، موسی. (1399). تأملاتی پیرامون آزادی بیان؛ حمایت از حق آزادی بیان در رویه کمیسیون و دیوان اروپایی حقوق بشر. چاپ اول، تهران: شهر دانش.
فقیهی، علی اصغر. (1376). ترجمه نهج البلاغه. چاپ دوم، تهران: نشر صبا.
قاری سیدفاطمی، سیدمحمد. (1389). حقوق بشر در جهان معاصر. چ دوم، تهران: شهر دانش.
قاضی شریعت‌­پناهی، سیدابوالفضل. (1401). بایسته­‌های حقوق اساسی. چاپ شصت و پنجم، تهران: میزان.
قاضی شریعت‌پناهی، سیدابوالفضل. (1400). حقوق اساسی و نهادهای سیاسی. چاپ شانزدهم، تهران: میزان.
قربانی، مهدی. (1390). تحلیل مفهوم دموکراسی غربی و مردم سالاری دینی. فصلنامه معرفت، 20(168)، 122-103.
گرجی ازندریانی، علی­اکبر. (1400). مبانی حقوق عمومی. چاپ هفتم، تهران: جنگل.
مجلسی، محمدباقر. (1413). بحار الانوار. تصحیح: محمدباقر محمودی، بی­چا، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
محسنی، فرید. (1401). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران. چاپ سوم، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).
مصباح یزدی، محمدتقی. (1391الف). حقوق و سیاست در قرآن. چاپ چهارم، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مصباح یزدی، محمدتقی. (1391ب). پرسش‌­ها و پاسخ‌­ها. چاپ هشتم، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
معاونت قوانین مجلس شورای اسلامی. (1401). طرح الحاق یک ماده به کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات­های بازدارنده). تهران: مجلس شورای اسلامی.
نائینی، محمدحسین. (1393). تنبیه الامه و تنزیه المله. چاپ سوم، قم: بوستان کتاب.
هاشمی، سیدمحمد. (1402). حقوق بشر و آزادی­‌های اساسی. چاپ ششم، تهران: میزان.
ابوطالبی، مهدی. (1392). پایگاه خبری جهان نیوز. خبر شماره 311974:
Lamson, A., Lehfeld, L., Filho, A.M. (2022). Freedom of Speech and Hate Speech: an American Perspective. Dir. Gar. Fund., Vitória, v. 23, n. 2, p. 31-56.
Stjernfelt, F., lauritzen, A.M. (2022). What Is Freedom of Speech?. https://www.researchgate.net/publication/337446959_What_Is_Freedom_of_Speech
دوره 10، شماره 3 - شماره پیاپی 30
فصل پاییز
پاییز 1402
صفحه 51-74

  • تاریخ دریافت 07 آذر 1402
  • تاریخ بازنگری 10 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 03 بهمن 1402