بحران پژوهی جهان اسلام

بحران پژوهی جهان اسلام

اخوان‌المسلمین و نظم جهانی: پراکندگی در نظر و تفاوت در عمل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیات علمی گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
چکیده
از زمان تشکیل جنبش اخوان‌المسلمین بعنوان گروهی اسلامگرا، بیش از هفتاد سال می‌گذرد. درباره اینکه این گروه در بعد جهانی چگونه می‌اندیشد و بدنبال چیست؟ ضعف و خلاء پژوهشی وجود دارد. بنابراین پرسش مقاله پیش رو این است که نظم مطلوب جهانی مورد نظر اخوان‌المسلمین چیست و شاخه‌های مختلف اخوان‌المسلمین در این خصوص چگونه می‌اندیشند؟ برای پاسخ به سوال پژوهش از روش کیفی از نوع مقایسه‌ای استفاده گردید. یافته‌های پژوهش نشان دادند اخوان‌المسلمین را برحسب دو شاخص میزان کنش سیاسی و نوع نگاه به نظم جهانی به دو گروه می‌توان تقسیم‌بندی کرد. طبق معیار اول به کنشگران و منفعلان و طبق معیار دوم به محافظه-کاران و تجدیدنظر‌طلبان. تجدیدنظرطلبان به تغییر شاکله قدرت در جهان می اندیشند و محوریت نظم مطلوب را متوجه نظام خلافت کرده می‌کنند؛ البته بعضی از شعبات در سازوکارهای آن ایده‌هایی برگرفته از اندیشه‌های نوین همچون نهادگرایی و دموکراسی را وارد نظم مورد نظر خویش می‌سازند. در نقطه مقابل، محافظه‌کاران ضمن پذیرش نظم جهانی کنونی و غیرممکن دانستن یا هزینه بر بودن تغییر آن، تلاش می‌نمایند تا منافع و اهداف سیاسی خود را از بطن ساختار کنونی جهان بدست آورند.
کلیدواژه‌ها

آجیلی، هادی و بیگی، مهدی. (1396). آسیب شناسی روابط جمهوری اسلامی ایران و جنبش اخوانالمسلمین (با تأکید بر اخوان‌المسلمین مصر). رساله دوره دکتری روابط بین الملل. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
اسدی، محمد حسن. (1400). بررسی مقایسهای خشونت و سوژه انقلابی در اندیشه مارکسیسم و پسامارکسیسم. پایاننامه کارشناسی ارشد علوم سیاسی، دانشکده علوم انسانی دانشگاه یاسوج.
اسدی، محمدحسن؛ سمیعی، علیرضا و باقری دولتآبادی، علی. (1402). عربستان سعودی؛ صورت‌بندی آنتاگونیستی امر سیاسی و گسترش خشونت سیاسی در بستر خیزش‌های مردمی خاورمیانه (2011تا 2017). بحران پژوهی جهان اسلام، 10(2)، 17-47.
امرایی، حمزه. (1383). انقلاب اسلامی و جنبش‌های اسلامی معاصر. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی
باقری دولتآبادی، علی و عوضپور، مهدی.‌ (1401). بیداری اسلامی در مصر؛ زمینه‌ها، بازیگران و پیامدها. تهران: دانشگاه امام حسین(ع).
باقری دولتآبادی، علی‌؛ خلقی، جمشید و فتحی مظفری، عبدالرضا. (1392). تحولات سیاسی سوریه: مبانی، روند و پیچیدگی‌ها. پژوهش‌های راهبردی سیاست، 1(4)، 27-55 .
بهروزی لک، غلامرضا و پورعلی سرخه دیزج، رضا. (1403). عوامل تهدید کننده همگرایی جماعت دعوت و اصلاح با نظام جمهوری اسلامی ایران. بحران پژوهی جهان اسلام، 11(1)،  1-25.
پدرام، عبدالرحیم و طبائیان، سیدکمال. (1392). روندهای حاکم بر آینده جهان اسلام. مطالعات سیاسی جهان اسلام، 2 (5 و 6)، 10-24.
پورحسن، ناصر. (1392). ارزیابی عملکرد دولت اخوان‌المسلمین مصر در قبال مسئله فلسطین. فصلنامه فلسطین، 20-21(1)، 100-133.
توحیدی، شاهد. (1392). اخوان در تونس و سوریه از سیاست ماکیاولیستی پیروی می‌کند. جوان آنلاین، 9 مهرماه،  https://www.javanonline.ir/002ZtZ
حقیقی، محمد. (1392). بررسی تطبیقی اسلام سیاسی شیعه و اخوان‌المسلمین در ارتباط با نظام بین‌الملل. پایان نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
حلبی، علی‌اصغر (1382). تاریخ نهضت‌های دینی‌ـ سیاسی معاصر. تهران: نشر زوار.
خامنهای، سیدعلی. (1401). دیدار جمعی از دانشجویان با رهبر انقلاب. دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله خامنهای،  6 اردیبهشت ماه، https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=50095
خامه‌یار، عباس. (1390). تأثیر انقلاب اسلامی بر اخوان‌المسلمین. پایان نامه کارشناسی ارشد علوم سیاسی. تهران: دانشگاه تهران.
خدوری، مجید. (1374). اندیشه سیاسی معاصر عرب. تهران: امیرکبیر.
خواجه سروی، غلام‌رضا. (1390). بیداری اسلامی در گستره سیاست جهانی. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).
دهقانی فیروزآبادی، سید جلال. (1398). اصول و مبانی روابط بین الملل1. چاپ چهارم، تهران: انتشارات سمت
دوستی، محمد مهدی. (1391). کالبدشکافی مخالفان دولت سوریه. مطالعات راهبردی جهان اسلام، 13(50)، 213-242.
روشن، امیر. (1387). کوئنتین اسکینر و هرمنوتیک قصدگرا در اندیشه‌ی سیاسی. رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، 14(1)، 35ـ11.
روشن، امیر؛ شفیعیسیفآبادی، محسن. (1390). تفسیر دین و تأثیر آن بر مفهوم آزادی در اندیشه سیاسی محمد مجتهد شبستری و محمد تقی مصباح یزدی. دوفصلنامه پژوهش سیاست نظری، 5(9)، 43ـ21.
الشاوی، توفیق محمد. (1377). گفتگو با دکتر محمدالشاوی. حکومت اسلامی 3(10)، 1-10.
صادقیزاده، کسری. (1386). جنبش مقاومت اسلامی(حماس)؛ گذشته، حال و آینده. مجله رهآورد سیاسی، 16(1)، 43-66.
عبدالرحیم، علی. (2010). الاخوان المسلمون من حسن البنا الی مهدی عاکف. المحروسة للنشر والخدمات الصحفیة والمعلومات: واعدوا للنشر.
عبدالله، رمضان. (1379). جنبش جهاد اسلامی و فرآیند صلح اسلو. مطالعات خاورمیانه، 7(1)، 194-210.
عطایی، عبدالله و قاسمی، بهزاد. (1393). بسترهای تاریخی تحول گفتمان سیاسی اخوان‌المسلمین مصر با تأکید بر مسئله نظام سیاسی. پژوهشنامه‌ی تاریخ اسلام، 4(16)، 89-113.
فرمانیان، مهدی (1394). درآمدی بر پراکندگی سلفی‌گری وهابیت در جهان. قم: خانه اندیشه.
قاسمی، جابر؛ مختاری، علی و باقری دولتآبادی، علی. (1401). پیامدهای بومرنگی سیاست خارجی ترکیه در سوریه(2020-2010). سیاست جهانی، سال 11(4)، 37-63. 
قرضاوی، یوسف. (1379). بیداری اسلامی و بحران هویت. ترجمه عبدالعزیز سلیمی. سنندج: نشر مترجم.
قرضاوی، یوسف. (1988). الصحوه الاسلامیه و هموم الوطن العربی و الاسلامی. قطر: جامع القطر.
محمدیکیا، طیبه. (1396). تقابل‌گرایی گروه‌های سلفی با نظام بین‌الملل بر پایه غیریت‌سازی. رساله دکتری روابط بینالملل، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
مرادی، مجید. (1381). تقریر گفتمان سیدقطب. مجله علوم سیاسی. 6(21)، 195-216.
مرتضوی‌، سید خدایار. (1383). سنجش انسجام درونی آراء سیاسی نوگرایان دینی معاصر ایرانی (مطالعه موردی: عبدالکریم سروش و محمد مجتهد شبستری). رساله دوره دکتری رشته علوم سیاسی، دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس.
مرتضوی، سید خدایار. (1385). بررسی آثار اسکینر و کاوشی در نقد وی بر متدلوژی قرائت زمینه‌ای. فصلنامه قبسات، 11(42)، 169ـ155.
مرتضوی، سید خدایار. (1388). کاوشی در روش‌شناسی تاریخ اندیشه‌های سیاسی (مطالعه موردی: نقد اسکینر بر روش‌شناسی قرائت متنی). فصلنامه سیاست، دوره  39 (1)، 304ـ285.
نبوی، سیدعبدالامیر. (1390). اسلام‌گرایی و واکاوی تنوع درونی آن. پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، 1(4)، 121-152.
نبوی، سیدعبدالامیر. (1392). سلفیهای لیبی و انقلاب 17 فوریه. پژوهشهای سیاسی جهان اسلام، 3(3)، 151-175.
نبوی، سیدعبدالامیر و ابراهیمنیا، حسین. (1393). اخوانالمسلمین و النهضه: عقاید مشابه و مسیرهای متفاوت. فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، 10(29)، 29-54.
Aljazeera Agency (2022). Israel and Turkey Hail New Era in Relations, but Divisions Remain. Aljazeera Agency, 9 March, https://www.aljazeera.com/news/2022/3/9/israel-turkey-relations-herzog-visit-erdogan
Bagheri Dolatabadi, Ali, Rezaei, Reza (2022). Erdogan’s Endless Dreams: The Theoretical and Operational Framework of Turkey's New Foreign Policy. World Affairs, 185(1), 114-146.
Colombo, Matteo (2022). Lost in transition: The Muslim Brotherhood in 2022. The Clingendael Institute. CRU Policy Brief, https://www.clingendael.org/sites/default/files/Policy_Brief_The_Muslim_Brotherhood_in_2022.pdf
Halabi, Ali Asghar (2003). History of Contemporary Religious-Political Movements. Tehran: Zavar Publications.
Mackinaly, R.D and little, Richard (2001). Global Problems and Word Order. London: Frances Printer.
Pfeifer, Hanna (2024). Islamists and the Global Order between Resistance and Recognition. Edinburgh: Edinburgh University Press.
Rubin, Barry (2010). The Muslim Brotherhood: The Organization and Policies of a Global Islamist Movement (Middle East in Focus). London: Palgrave Macmillan.
Vidino, L. (2011). Egyptian Crosscurrents: The Muslim Brotherhood and Democracy on the Nile, McCrary Institute, Available at: https://mccrary.auburn.edu/work/issue-brief/egyptian-crosscurrents-the-muslim-brotherhood-and-democracy-on-the-nile/
Ward Thomas (2001). The Ethics of Destruction: Norms and Force in International Relations. London: Comell University Press.

  • تاریخ دریافت 30 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 16 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 05 مرداد 1404