بحران پژوهی جهان اسلام

بحران پژوهی جهان اسلام

جایگاه ایران در نظم نوین شرقی؛ فرصت‌ها و چالش‌ها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار علوم سیاسی دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
2 دانشیار روابط بین‌الملل دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
3 دانش آموخته ارشد مطالعات منطقه ای، دانشگاه یزد، یزد، ایران
10.27834/CSIW.2412.1487.3.38.3
چکیده
هدف این پژوهش تبیین جایگاه ایران در نظم نوظهور شرقی است. سؤال اصلی پژوهش این است که «با غلبه شرق‌‍گرایی در سیاست خارجی ج.ا. ایران جایگاه ما در نظم نوظهور شرقی چگونه خواهد بود و آیا تأمین کننده منافع ایران خواهد بود یا خیر؟» فرضیه از این قرار است: «هر چند ظهور نظم شرقی مفری برای عبور از تحریم‌ها و سیاست خصمانه غرب است با این حال گرایش مفرط به طرف شرق، امکان ابتکار عمل در سیاست خارجی ما را محدود می‌سازد؛ در واقع، انتقال قدرت از غرب به شرق لزوماً به معنی تغییر ماهیت قدرت نیست، بلکه بازیگران نوظهور هم به‌دنبال بیشینه‌سازی و تأمین منافع خود خواهند بود» رویکرد پژوهش توصیفی- تحلیلی و چارچوب نظری مبتنی بر نظریه گذار قدرت می‌باشد. یافته‌ها نشان می‌دهد؛ علی‌رغم ظهور بحران در هژمونی جهانی آمریکا پیش‌بینی می‌شود تا چند دهه آینده همچنان قدرت مؤثری در نظام بین‌الملل باشد. بنابراین با عنایت عدم سازگاری ایدئولوژیک و هستی شناختی آمریکا و غرب با ایران می‌بایست ضمن کاهش شیب تند شرق‌گرایی، از اصطکاک‌های میان شرق و غرب به سود منافع ملی ایران بهره‌برداری شود.
کلیدواژه‌ها

آرم، آرمینا. (1403). ایران چگونه معمای روسیه را حل کند؟ تاریخ دسترسی10 /6 /1403، قابل دسترس در:
آدمی، علی. (1389). راهبرد نگاه به شرق در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران: دیدگاه­ها، زمینه­ها و فرصت­ها. فصلنامه مطالعات سیاسی، 2(7)، 124 -97
الهوئی، نوید. (1401). چشم­انداز همگرایی راهبردی روسیه و جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه آینده­پژوهی راهبردی، 1(2)،136 -115
اخوان، منیره. (1393). تأثیر سیاست نگاه به شرق بر منافع ملی جمهوری اسلامی ایران. تهران؛ نظری
بایزیدی، رحیم. (1401). راهبرد نگاه به شرق در سیاست خارجی ایران؛ مؤلفه­های راهبردی و تحولات آینده. فصلنامه آینده پژوهی راهبردی، 1(2)، 159 -137
پیرانی، شهره و رضوی، سید عبداله. (1399). بررسی پارامترهای سیاسی‌ـ اقتصادی افول ایالات متحده آمریکا. فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، 10(4)، 124 -81.
پیرانی، شهره و سعیدی راد، آرش. (1400). افول سیاسی ایالات متحده آمریکا؛ زمینه‌ها و دلایل. فصلنامه مطالعات راهبردی آمریکا، 1(4)، 167 -149
تقوایی­پور، رحمان. (1401). نگاه به شرق در دولت سید ابراهیم رئیسی. تهران: گنجور
جمشیدیها، غلامرضا و قربی، سید محمد جواد. (1400). افول قدرت نرم آمریکا؛ دیدگاه­ها و زمینه­ها. فصلنامه مطالعات راهبردی آمریکا، 1(4)، 63 -88
جهانگیری، سعید و همکاران. (1399). واکاوی چگونگی افول هژمونی آمریکا در عرصه جهانی؛ با تاکید بر ویروس کرونا. فصلنامه جستارهای سیاسی معاصر، 11(4)، 73 -93
خامنه‌ای، سید علی. (1396). بیانات در دیدار مردم آذربایجان شرقی. قابل دسترسی در:
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=38975
زکریا، فرید. (1397). جهان پس از آمریکا. ترجمه احد علیقلیان، تهران: نشر نو
سنایی، مهدی. (1400). فرصت­ها و چالش­های سیاست نگاه به شرق. سایت شورای راهبردی روابط خارجی، تاریخ دسترسی: 11 /6 /1403 ، قابل دسترس در:
سازمند، بهاره و گودرزی، مریم. (1401). واکاوی تطبیقی جایگاه چین در رویکرد نگاه به شرق در سیاست خارجی احمدی­نژاد و روحانی. مطالعات اوراسیای مرکزی، 15(1)، 155 -127
سلطانی­نژاد، محمد. (1394). مناسبات ایران و کشورهای جنوب شرق آسیا؛ سنجش نگاه به شرق. فصلنامه روابط خارجی، 7(3)، 31 -7
شبان­نیا رکن آبادی، قاسم. (1382). نظم نوین جهانی. نشریه معرفت، شماره68.
شفیعی، نوذر و صادقی، زهرا. (1388). گزینه­های ایران در روابط خارجی بر اساس سیاست نگاه به شرق. فصلنامه راهبرد یاس، 7(22)، 310 -337
شیخ الاسلامی، محمد حسن و عطارزاده، سجاد. (1401). آسیایی شدن؛ خوانشی جدید از راهبرد نگاه به شرق. فصلنامه روابط خارجی، 14(4)،67 -40
شیرخانی، محمدعلی و محروق، فاطمه. (1397). گذار قدرت‌ در شرق آسیا: چشم‌انداز گذار قدرت در پرتو پویایی‌های نوین منطقه. فصلنامه سیاست، 48(4)، 1001-1019
صادقی، شمس الدین و لطفی، کامران. (1394). سیاست نگاه به شرق و تحلیل امکان یا امتناع ائتلاف راهبردی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران و چین. فصلنامه راهبرد اقتصادی، 3(12)، 127 -89
صیادی، هادی و سنایی، اردشیر. (1398). جایگاه گفتمان نگاه به شرق در تغییر رویکرد سیاست خارجی ایران. فصلنامه مطالعات اوراسیای مرکزی، 12(1)، 135 -115
غفاری زاده، مهرشاد و امیری، مهدی. (1402). قرن آینده- قرن آسیا: فرصت‌ها و چالش‌ها برای جمهوری اسلامی ایران. ماهنامه گزارش‌های کارشناسی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، 31(3)، 18967
فرجی، محمدرضا. (1400). قدرت­های نوظهور و نظم هژمونیک. فصلنامه مطالعات راهبردی، 24(2)، 209  -184
فوکویاما، فرانسیس. (1395). پایان تاریخ و انسان واپسین. ترجمه عباس عربی و زهره عربی، تهران؛ انتشارات سخنکده
فوکویاما، فرانسیس. (1402). هویت. ترجمه رحمان قهرمان پور، تهران: انتشارات روزنه
قاسمی، فرهاد. (1397). گذار در سیستم‌های بین المللی پیچیده- آشوبی: ایران. پژوهش‌های راهبردی سیاست، 7(24)، 190-157.
مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی. (1402). قرن آینده- قرن آسیا: فرصت‌ها و چالش‌ها برای ج.ا.ایران، دفتر مطالعات سیاسی.
مظاهری، محمد مهدی. (1402). نظم نوین جهانی؛ نشانه‌ها و الزامات. تاریخ دسترسی5 /6 /1402 قابل دسترس در:
https://ipis.ir/portal/newsview/723657
Arrighi, G. (1994). The long twentieth century: Money, power, and the origins of our times. Verso.
Ashraf, Nussaiba. (2020). revisiting international relations legacy on hegemony: The decline of American hegemony from comparative perspective. Review of Economics and Political Science.https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/REPS-05-2019-0061/full/html.
Bin, H. M., & Antwi-Boateng, O. (2022). The rise of China as a hegemonic power: The case for a partial peaceful rise. Journal of Regional Security17(2), 187-207
Clark, I. (2009). Towards an English School theory of hegemony. European Journal of International Relations15(2), 203-228.
Keohane, R. O., & Nye, J. S. (1987). Power and interdependence revisited. International organization41(4), 725-753.
Kim, W., & Gates, S. (2015). Power transition theory and the rise of China. International Area Studies Review18(3), 219-226.
Kugler, J. & Organski, A.F.K. (1989). The Power Transition: A Retrospective and Prospective Evaluation. In Handbook of War Studies (M.I. Midlarsky, ed.), 171–194. Boston, MA: Unwin Hyman.
Laïdi, Z. (2014). Towards a post-hegemonic world: The multipolar threat to the multilateral order. International Politics, 51(3), 350-365.
Organski, A. F. (1968). World politics. Second Edition. New York, NY: Alfred A. Knopf.
Reddy, T. (2018). Hegemony and resistance: Contesting identities in South Africa. New York: Routledge.
Regilme, Salvador Santino F. Jr. (2019), the Decline of American Power and Donald Trump: Reflections on Human Rights, Neoliberalism, and the World Order. Geoforum, (102) June: 157- 166. P (159)file:///C:/Users/armita/Downloads/2019Trumpforposting.pdf
Yilmaz, S., Yilmaz, W. (2019). Power Transition Theory Revisited, When Rising China Meets, World Century Publishing Corporation and Shanghai Institutes for International Studies, China Quarterly of International Strategic Studies, Vol. 5, No. 3, 317–341, DOI: 10.1142/S2377740019500192

  • تاریخ دریافت 27 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 17 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 08 شهریور 1404