1
کارشناس ارشد روزنامهنگاری، دانشگاه صداوسیما، تهران، ایران.
2
دانشیار گروه روزنامهنگاری، دانشکده ارتباطات و رسانه، دانشگاه صداوسیما، تهران، ایران.
10.22034/csiw.2026.2087203.1668
چکیده
«ترانه» بهدلیل قابلیتهای فرمی و محتوایی ویژه برای انتقال پیام، میتواند در هنگامههای بحرانی، بهمثابه رسانهای در خدمت طرح و نشر گفتمانها و ساخت روایتها باشد. بروز جنگ رمضان بهعنوان تهدیدی هویتی و موجودیتی علیه ایران، نقش آثار موسیقایی را در این زمینه برجسته کرد. هدف پژوهش حاضر، شناخت نحوه بازنمایی و سازوکار اسطورهسازی در ترانههای میهنی پاپ منتشرشده همزمان با جنگ رمضان است. بدینمنظور 11 ترانه انتخاب شد که با روشهای تحلیل مضمون و نشانهشناسی بارت مورد تحلیل قرار گرفتند. یافتههای پژوهش نشان میدهد، روایت جنگ در این آثار بر چهار مضمون اصلی شامل «وطن از جنس مادر و خانه»، «دفاع از خاک بهمثابه تکلیف»، «سوگِ هویتبخش ملی» و «امید به طلوعی محتوم»، استوار است و ذیل هر مضمون، ترانهها طیّ یک دادوستد معنایی با ساحت فرهنگ جامعه، اسطورههایی برمیسازند که کارویژه اساسی آنها «حفظ و تقویت هویت ملی» در برابر هجمه بحرانها و دیگریهای تهدیدزاست. این اساطیر فراخوانده از ژرفنای تاریخ ایران و زبان فارسی، رسالت بنیادین خود را از طرق گوناگونی همچون بازنمایی مفاهیم انتزاعی در قالب تجربیات ملموس و زیستجهانی، ایجاد یک خیالِ مشترک جمعی میان آحاد ملت و صورتبندی دوگانههای مفهومی بهمنظور ترسیم مرزی نمادین میان خودِ در مرکز و دیگریِ در حاشیه تحقق میبخشند.