بحران پژوهی جهان اسلام

بحران پژوهی جهان اسلام

مطالعه مقایسه‌ای بحران جمعیت و سیاست‌های افزایش فرزندآوری در ایران، ازبکستان و قرقیزستان: رویکردها، چالش‌ها و پیامدها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار جامعه شناسی-دانشگاه آیت ا... العظمی بروجردی ره
2 استادیار پژوهشکده حکمرانی جمعیت و خانواده،دانشگاه جامع امام حسین،تهران
3 استادیار گروه سلامت جمعیت، پژوهشکده جمعیت و مدیریت خانواده، دانشگاه امام حسین، تهران، ایران
4 دانشجوی کارشناسی ارشد جامعه شناسی دانشگاه آیت الله العظمی بروجردی
10.22034/csiw.2026.2086139.1665
چکیده
کاهش نرخ باروری به زیر سطح جانشینی در ایران طی سه دهه اخیر، این کشور را با چالش بحران فرزندآوری و به تبع آن سونامی سالمندی جمعیت در سال های آتی مواجه ساخته است، در حالی که ازبکستان و قرقیزستان، با وجود تجربه تحولات اقتصادی و اجتماعی مشابه، همچنان سطوح بالاتری از باروری را حفظ کردهاند. این پژوهش با هدف مقایسه بحران جمعیت و سیاستهای افزایش فرزندآوری در ایران، ازبکستان و قرقیزستان و تبیین عوامل مؤثر بر تفاوت پیامدهای این سیاستها انجام شده است. مطالعات پیشین عمدتاً بر تحلیلهای کمی یا بررسی سیاستهای داخلی متمرکز بوده و کمتر به مقایسه تطبیقی این کشورها و نقش زمینههای فرهنگی، اقتصادی و نهادی پرداختهاند. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و راهبرد تحلیل اسنادی نظاممند، ۱۵ سند معتبر شامل قوانین ملی، گزارشهای بینالمللی و منابع آماری منتشرشده در فاصله سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۲5 را با استفاده از تحلیل مضمون بررسی کرده است. یافتهها در قالب سه تم اصلی شامل «زمینههای فرهنگی و هنجارهای خانوادهمحور»، «شرایط اقتصادی و هزینههای فرزندآوری» و «نقش سیاستهای جمعیتی و ساختارهای نهادی» سازماندهی شد. نتایج نشان میدهد تفاوت در الگوهای باروری بیش از آنکه ناشی از سیاستهای تشویقی باشد، حاصل تعامل سیاستها با بسترهای فرهنگی، اقتصادی و نهادی هر جامعه است. بر این اساس، اثربخشی سیاستهای افزایش فرزندآوری مستلزم اتخاذ رویکردی جامع، زمینهمحور و هماهنگ با ساختارهای فرهنگی و اجتماعی هر کشور است.
کلیدواژه‌ها


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 12 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 06 اسفند 1404
  • تاریخ بازنگری 25 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 17 مرداد 1405