بحران پژوهی جهان اسلام

بحران پژوهی جهان اسلام

مطالعه مقایسه‌ای بحران جمعیت و سیاست‌های افزایش فرزندآوری در ایران، ازبکستان و قرقیزستان: رویکردها، چالش‌ها و پیامدها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد جامعه شناسی‌ـ دانشگاه آیت ا... العظمی بروجردی ره
2 استادیار پژوهشکده حکمرانی جمعیت و خانواده،دانشگاه جامع امام حسین،تهران
3 استادیار گروه سلامت جمعیت، پژوهشکده جمعیت و مدیریت خانواده، دانشگاه امام حسین، تهران، ایران
4 دانشجوی کارشناسی ارشد جامعه شناسی دانشگاه آیت الله العظمی بروجردی
چکیده
کاهش نرخ باروری به زیر سطح جانشینی در ایران طی سه دهه اخیر، این کشور را با چالش بحران فرزندآوری و به تبع آن سونامی سالمندی جمعیت در سال های آتی مواجه ساخته است، در حالی که ازبکستان و قرقیزستان، با وجود تجربه تحولات اقتصادی و اجتماعی مشابه، همچنان سطوح بالاتری از باروری را حفظ کرده‌اند. این پژوهش با هدف مقایسه بحران جمعیت و سیاست‌های افزایش فرزندآوری در ایران، ازبکستان و قرقیزستان و تبیین عوامل مؤثر بر تفاوت پیامدهای این سیاست‌ها انجام شده است. مطالعات پیشین عمدتاً بر تحلیل‌های کمی یا بررسی سیاست‌های داخلی متمرکز بوده و کمتر به مقایسه تطبیقی این کشورها و نقش زمینه‌های فرهنگی، اقتصادی و نهادی پرداخته‌اند. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و راهبرد تحلیل اسنادی نظام‌مند، ۱۵ سند معتبر شامل قوانین ملی، گزارش‌های بین‌المللی و منابع آماری منتشرشده در فاصله سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲5 را با استفاده از تحلیل مضمون بررسی کرده است. یافته‌ها در قالب سه تم اصلی شامل «زمینه‌های فرهنگی و هنجارهای خانواده‌محور»، «شرایط اقتصادی و هزینه‌های فرزندآوری» و «نقش سیاست‌های جمعیتی و ساختارهای نهادی» سازمان‌دهی شد. نتایج نشان می‌دهد تفاوت در الگوهای باروری بیش از آنکه ناشی از سیاست‌های تشویقی باشد، حاصل تعامل سیاست‌ها با بسترهای فرهنگی، اقتصادی و نهادی هر جامعه است. بر این اساس، اثربخشی سیاست‌های افزایش فرزندآوری مستلزم اتخاذ رویکردی جامع، زمینه‌محور و هماهنگ با ساختارهای فرهنگی و اجتماعی هر کشور است.
کلیدواژه‌ها


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 12 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 06 اسفند 1404
  • تاریخ بازنگری 25 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 17 مرداد 1405