بحران پژوهی جهان اسلام

بحران پژوهی جهان اسلام

رقابت ساختارهای شرق و غرب بر سر کنترل میادین نفتی و تولید بحران حکمرانی انرژی در لیبی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سمیه اژدری 1
مجید رسولی 2
1 استادیار گروه مطالعات اقتصادی مرکز مطالعات آفریقا- دانشگاه تربیت مدرس
2 استادیار گروه ژئوپلیتیک مرکز مطالعات آفریقا، دانشگاه تربیت مدرس، ایران،تهران
10.22034/csiw.2026.741058
چکیده
با شکل‌گیری دولت‌های رقیب در شرق و غرب پس از سقوط رژیم قذافی در سال ۲۰۱۱، لیبی وارد مرحله‌ای از چندپارگی نهادی شد که پیامدهای عمیقی در حکمرانی این کشور به همراه داشت. هرچند منازعه لیبی ریشه‌ای سیاسی و هویتی دارد، با این وجود منابع‌نفتی به مهم‌ترین ابزار مالی و اهرم چانه‌زنی بازیگران رقیب تبدیل شدند. پژوهش حاضر این پرسش را مطرح می‌کند که چندپارگی نهادی چه تأثیری بر ساختار حکمرانی نفت و انرژی در لیبی داشته‌است. فرضیه پژوهش بر این مبناست که شکل‌گیری نهادهای موازی در شرق و غرب لیبی با تقسیم کنترل میادین و بنادر نفتی، منجر به دوقطبی شدن کانال‌های تخصیص رانت نفتی به‌عنوان ابزار فشار سیاسی شده‌ و الگوی کلاسیک دولت رانتیر ‌مرکزی را تغییر داده‌است. در این راستا از ترکیب چارچوب نظری نفرین منابع، دولت رانتیر و دولت شکننده استفاده شده‌است. روش پژوهش نیز مبتنی بر تحلیل نهادی و سیاسی همراه با بررسی آمار و داده‌های تولید و صادرات نفت بانک جهانی، آمار شرکت ملی نفت لیبی و گزارش‌های اوپک است. نوآوری پژوهش، ارائه تحلیل نظام‌مند از رقابت دو دولت بر سر کنترل میادین نفتی و پیامدهای آن بر حکمرانی انرژی و نیز معرفی الگوی رانتیر شکننده دو قطبی است. یافته‌ها نشان می‌دهد کنترل موازی میادین توسط دولت‌های رقیب ضمن کاهش شدید تولید نفت پس از ۲۰۱۱، الگوی دوگانه حکمرانی انرژی ایجاد کرده و الگویِ کلاسیک دولت رانتیر ‌مرکزی را به الگوی رانتیر شکننده دو قطبی مبدل نموده‌است. لذا، شرط لازم برای بازسازی حکمرانی پایدار انرژی در لیبی یکپارچگی نهادی است.
کلیدواژه‌ها
لیبی
حکمرانی انرژی
دولت رانتیر
دولت شکننده
نفرین منابع
الگوی رانتیر شکننده دو قطبی
بحران پژوهی جهان اسلام

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 12 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 18 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 05 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 19 اردیبهشت 1405