بحران پژوهی جهان اسلام

بحران پژوهی جهان اسلام

چگونگی مواجهه با تعارض سنت و مدرنیته در گفتمان فکری حسن ‌البنا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام قم
2 دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام
چکیده
در میان گفتمان‌های تأثیرگذار عصر حاضر، گفتمان اسلام‌گرایی حسن‌البنا یکی از مهم‌ترین پاسخ‌ها به بحران‌های ناشی از گفتمان مدرنیته به شمار می‌رود. پرسش اصلی این پژوهش آن است که نسبت گفتمان اسلام‌گرایی حسن‌البنا با گفتمان مدرنیته چگونه قابل تبیین است و چالش میان سنت و تجدد در اندیشه وی چگونه حل‌وفصل می‌شود. این مقاله با رویکرد توصیفی–تحلیلی و با بهره‌گیری از روش کتابخانه‌ای، به تحلیل نظری موضوع پرداخته و از الگوی تحلیل گفتمان به‌عنوان چارچوب نظری و روش پژوهش استفاده می‌کند تا ضمن شناسایی و واکاوی شاخصه‌های بنیادین گفتمان اسلام‌گرایی حسن‌البنا، نحوه مواجهه وی با عناصر مدرنیته را بررسی نماید. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که حسن‌البنا با تأکید بر جامعیت اسلام، الگویی بومی برای پاسخ به مدرنیته غربی ارائه می‌دهد که بر اصولی چون بازگشت به قرآن و سنت، استعمارستیزی، دعوت اسلامی، برپایی دولت اسلامی، احیای امت واحده و تقریب مذاهب استوار است. در مقابل، گفتمان مدرنیته با تکیه بر اومانیسم، عقلانیت خودبنیاد و سکولاریسم، به گسست از سنت دینی و تعریف هویتی جدید برای انسان مدرن می‌پردازد. در نهایت، هرچند هر دو گفتمان در سطح روش‌شناختی به عقلانیت و نوسازی اجتماعی توجه دارند، اختلافات بنیادین آنها در هستی‌شناسی و غایت‌شناسی، آنها را در تقابل معرفتی و تمدنی قرار می‌دهد.
کلیدواژه‌ها


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 04 مهر 1405

  • تاریخ دریافت 12 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 09 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 23 آذر 1404