1
دانشیار جغرافیای سیاسی، گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی،دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
2
دانشجوی دکترای جغرافیای سیاسی، گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی،دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
3
دانشیارعلوم سیاسی، گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی،دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
10.22034/csiw.2026.741999
چکیده
این پژوهش به بررسی این موضوع میپردازد که چگونه گفتمانهای ژئوپلیتیک جهانی، نقش افغانستان را طی ۲۰۰ سال اخیر (۱۸۱۵–۲۰۲۲) بازتعریف کردهاند. فرضیه اصلی پژوهش آن است که به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی افغانستان در قلب آسیا، این کشور همواره درگیر رقابت میان قدرتهای بزرگ بوده و به همین دلیل، نقش ژئوپلیتیکی آن، بهاستثنای یک دوره کوتاه، عمدتاً واکنشی و تحمیلی بوده است. این شرایط، مانع اصلی توسعه پایدار و شکلگیری دولت–ملت منسجم در افغانستان شده است. پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و بر اساس چارچوب نظری ژئوپلیتیک انتقادی، چهار دوره متمایز را شناسایی میکند: دوره گفتمان استعماری–تمدنی؛ در این دوره، افغانستان بهعنوان دولت حائل در «بازی بزرگ» میان بریتانیا و روسیه عمل کرد. دوره گفتمان طبیعتگرا؛ در این دوره کوتاه، نخبگان ملیگرا به رهبری امانالله خان، نقشی اختیاری و استقلالطلبانه برای کشور تعریف کردند. دوره گفتمان ایدئولوژیک جنگ سرد؛ افغانستان به میدان جنگ نیابتی میان شوروی و آمریکا تبدیل شد. سرانجام، در دوره گفتمان پسانوگرا، نقش «طعمه ژئوپلیتیک» در راستای مهار رقبای ایالات متحده بر این کشور تحمیل شد. نتیجهگیری مقاله تأکید دارد که برای شکستن این چرخه، نخبگان افغان باید با درک عمیق از منطق ژئوپلیتیک جهانی و بر اساس یک گفتمان ملی منسجم، نقش کشور خود را بازتعریف کنند.
زرقانی، سید هادی، امیری، جواد و منشادی، مرتضی. (1405). سیرتحول در گفتمان ژئوپلیتیک نظام جهانی و تاثیر آن بر نقشپذیری کشورها (مطالعه موردی کشور افغانستان 2022_1815). (e741999). بحران پژوهی جهان اسلام، ()، e741999 https://doi.org/10.22034/csiw.2026.741999
MLA
زرقانی، سید هادی, ، امیری، جواد, و منشادی، مرتضی. "سیرتحول در گفتمان ژئوپلیتیک نظام جهانی و تاثیر آن بر نقشپذیری کشورها (مطالعه موردی کشور افغانستان 2022_1815)" .e741999 , بحران پژوهی جهان اسلام, , 1405, e741999. doi: 10.22034/csiw.2026.741999
HARVARD
زرقانی سید هادی, امیری جواد, منشادی مرتضی. (1405). 'سیرتحول در گفتمان ژئوپلیتیک نظام جهانی و تاثیر آن بر نقشپذیری کشورها (مطالعه موردی کشور افغانستان 2022_1815)', بحران پژوهی جهان اسلام, (), e741999. doi: 10.22034/csiw.2026.741999
CHICAGO
سید هادی زرقانی, جواد امیری و مرتضی منشادی, "سیرتحول در گفتمان ژئوپلیتیک نظام جهانی و تاثیر آن بر نقشپذیری کشورها (مطالعه موردی کشور افغانستان 2022_1815)," بحران پژوهی جهان اسلام, (1405): e741999, doi: 10.22034/csiw.2026.741999
VANCOUVER
زرقانی سید هادی, امیری جواد, منشادی مرتضی. سیرتحول در گفتمان ژئوپلیتیک نظام جهانی و تاثیر آن بر نقشپذیری کشورها (مطالعه موردی کشور افغانستان 2022_1815). CSIW. 1405;():e741999. doi: 10.22034/csiw.2026.741999
