استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.22034/csiw.2026.2088932.1681
چکیده
فرآیند جانشینی در حکومت‌های دینی همواره با چالش همراه بوده است.در صدر اسلام، نبود نهادی برای حمایت از ولی منصوب موجب خانه‌نشینی ۲۵ ساله امام علی (ع) گردیددر جمهوری اسلامی، نهاد ولایت فقیه و سازوکار مجلس خبرگان، علیرغم انحراف اولیه در انتصاب آیت‌الله منتظری، به مدیریت این چالش انجامید. پرسش اصلی آن است که الگوی مستخرج از خطبه فدکیه چگونه سرنوشت چالش جانشینی در عصر جمهوری اسلامی را تبیین می‌کند. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل مضمون و مطالعه تطبیقی تاریخی انجام شده است. نخست با تحلیل مضمونی خطبه فدکیه، سه اصل «نصب الهی»، «حاکمیت قانون شرع» و «الزام همگانی به حمایت و تبعیت از ولی منصوب الهی» به‌عنوان چارچوب نظری استخراج و سپس بر ماجرای عزل آیت‌الله منتظری تطبیق داده شد. فرضیه پژوهش آن است که در غیاب نهاد حامی، ولی منصوب از مقبولیت مردمی محروم شده و چالش جانشینی به بحران تبدیل می‌شود؛ در حالی که وجود چنین نهادی، چالش را مدیریت‌پذیر می‌سازد. تحلیل پرونده عزل آیت‌الله منتظری نشان داد که بازگشت مجلس خبرگان به وظیفه ولایی خود، پس از روشن‌شدن فاصله‌گیری آیت‌الله منتظری از ولی فقیه، به مهار چالش انجامید.
محمود پناهی، سید محمدرضا. (1405). بحران پژوهی جانشینی در جمهوری اسلامی ایران بر مبنای تحلیل خطبه فدکیه: مطالعه موردی عزل آیت الله منتظری. (e743889). بحران پژوهی جهان اسلام، ()، e743889 https://doi.org/10.22034/csiw.2026.2088932.1681
MLA
محمود پناهی، سید محمدرضا. "بحران پژوهی جانشینی در جمهوری اسلامی ایران بر مبنای تحلیل خطبه فدکیه: مطالعه موردی عزل آیت الله منتظری" .e743889 ، بحران پژوهی جهان اسلام، ، 1405، e743889. doi: 10.22034/csiw.2026.2088932.1681
HARVARD
محمود پناهی، سید محمدرضا. (1405). 'بحران پژوهی جانشینی در جمهوری اسلامی ایران بر مبنای تحلیل خطبه فدکیه: مطالعه موردی عزل آیت الله منتظری'، بحران پژوهی جهان اسلام، (), e743889. doi: 10.22034/csiw.2026.2088932.1681
CHICAGO
محمود پناهی، سید محمدرضا، "بحران پژوهی جانشینی در جمهوری اسلامی ایران بر مبنای تحلیل خطبه فدکیه: مطالعه موردی عزل آیت الله منتظری." بحران پژوهی جهان اسلام، (1405): e743889, doi: 10.22034/csiw.2026.2088932.1681
VANCOUVER
محمود پناهی سید محمدرضا. بحران پژوهی جانشینی در جمهوری اسلامی ایران بر مبنای تحلیل خطبه فدکیه: مطالعه موردی عزل آیت الله منتظری. CSIW. 1405;():e743889. doi: 10.22034/csiw.2026.2088932.1681
