بحران پژوهی جهان اسلام

بحران پژوهی جهان اسلام

موانع جغرافیایی راه‌حل موسوم به «دو کشور» در مناقشه رژیم اسراییل و فلسطین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار جغرافیای سیاسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
چکیده
اسراییل رژیمی است که مرزهایش هنوز تثبیت­ نشده و بر کل یک قلمرو اشغالی و موردمناقشه که در آن گفتمان امنیتی هنوز هم بخش اصلی پندار ملی را تشکیل می‌­دهد؛ ادعای حاکمیت و کنترل دارد. از اوایل دهه­ 1990 در میان جامعه­ بین‌­المللی، اجماع فزآینده­‌ای وجود داشت که راه­‌حل مناقشه­ فلسطین و اسرائیل باید بر مبنای راه‌­حل «دو کشور» استوار باشد. این امر مستلزم عقب‌­نشینی اسرائیل از قلمروهای اشغالی و ایجاد کشور مستقل فلسطینی است. اما ایجاد دو کشور همسایه نیازمند ترسیم مرزهای فیزیکی شفاف است که دو قلمرو مربوطه را از هم جدا کند. در طول چند دهه­ گذشته طرح‌­های مختلفی برای علامت‌­گذاری مرزی پیشنهاد شده است؛ اما این طرح‌­ها همواره چیزی بیش از خطوط روی نقشه نبوده‌­اند. هرچند راه­‌حل موسوم به «دو کشور» پشتیبانی کشورهای زیادی را به همراه دارد اما اگر واقعیت­‌های جغرافیایی در مورد این راه­‌حل در نظر گرفته شود، دشواری پیاده­‌سازی آن هویدا می­‌گردد. این پژوهش تلاش می‌­کند با روش توصیفی‌ـ تحلیلی به بررسی موانع جغرافیایی پیاده‌­سازی راه‌­حل «دو کشور» در مناقشه اسراییل‌ـ فلسطین بپردازد. یافته­‌های پژوهش نشان می‌­دهد از نظر فضایی و سرزمینی، سیاست‌­های اسراییل بر پایه اشغال مداوم، موجب شکل­‌گیری انواعی از درون­بوم­ها و برون­بوم­های سرزمینی فلسطینی و چندپارگی فضایی قلمروهای اشغالی شده که دسترسی میان هر کدام از این درون­‌بوم­‌ها و برون­‌بوم­‌های فلسطینی بدون اجازه قدرت اشغال‌گر امکان­‌پذیر نخواهد بود. در حقیقت این درون­‌بوم‌­ها و برون­‌بوم‌­ها به گروگان­‌های فضایی اسراییل تبدیل شده‌­اند و این رژیم در هر نوع روابط و هر نوع راه‌­حل­ احتمالی برای حل و فصل مناقشه، می‌­تواند از محدود کردن دسترسی به‌­عنوان یک اهرم فشار قوی علیه این قلمروها استفاده کند. بنابراین، راه‌­حل موسوم به «دو کشور» با چهار مانع جغرافیایی بزرگ روبه‌رو است که اجرا و عملیاتی­‌شدن آن را تقریباً غیرممکن می­‌سازد. بدون روشن شدن وضعیت این چهار مانع جغرافیایی که عبارتند از کرانه باختری، نوار غزه، مانع امنیتی و وضعیت بیت­المقدس، راه­‌حل «دو کشور» امکان اجرایی­‌شدن و پیاده­‌سازی نخواهد داشت.
کلیدواژه‌ها

براتی، منصور. (1403). دستاوردها و هزینه‌های جنگ غزه برای رژیم صهیونیستی. مجله امنیت بین‌الملل. پیاپی 64 ص 23
جاودانی مقدم، مهدی و برجویی فرد، عباس. (1394). آینده اسرائیل؛ بقاء یا فروپاشی، در چارچوب نظریه آینده‌پژوهی پیتر شوارتز با تأکید بر دیدگاه مقام معظم رهبری. پژوهش‌های سیاست اسلامی، 3(8)، 107-132.
جودکی، حسین و فلاحی سیف‌الدین، علی. (1397). تشریح محورهای منازعه بین فلسطین و اسرائیل. پژوهش ملل، شماره 39، 39-54.
حافظ‌نیا، محمدرضا. (1381). جغرافیای سیاسی ایران. ایران، تهران، انتشارات سمت.
حبیب زاده، توکل. (1384). ساخت دیوار حائل در سرزمین‌های اشغالی فلسطین از دیدگاه حقوق بین‌الملل. نشریه دین و ارتباطات، شماره 28، 69- 108.
رجب نژاد، ناصر؛ اخباری، محمد و بیژنی، علی. (1400). تبیین امنیتی شهرک‌سازی در کرانه باختری با رویکرد تله فضایی (2020-2000). فصلنامه بین المللی ژئوپلیتیک، 17(3)، 32-60.
زارعان، احمد. (1402). تأثیر الحاق کرانه باختری بر محور مقاومت. مطالعات راهبردی جهان اسلام، شماره 1، پیاپی 93. 109-134.
عابدینی، عبدالله. (1401). رسیدگی به جنایت تجاوز از سوی مقامات اسرائیلی در دیوان بین‌المللی کیفری. پژوهش‌های حقوق جزا و جرم شناسی، 10(19)، 319-342
کرمی، افشین و امیری، علی. (1400). کارکرد هویتی مذهب در عینیت بخشیدن به مرزهای جغرافیایی ایران در عصر صفوی، علوم و فنون مرزی، جلد 10، شماره 1 (پیاپی 36)، بهار، صفحات 204-171.
کشاورزی نیا علیرضا، کلهر محمد، فروزش، سینا. (۱۳۹۸). تأثیر مسئله فلسطین در روابط سیاسی ایران و اسرائیل در طی سال‌های ۱۳۲۷ -۱۳۹۷. فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام. ۹ (۴) :۲۵۵-۲۸۱
مجتهدزاده، پیروز. (1381). جغرافیای سیاسی و سیاست جغرافیایی. تهران، انتشارات سمت.
ملکی، محمدرضا و محمدزاده ابراهیمی، فرزاد. (1399). چشم‌انداز صلح خاورمیانه در سایه عادی‌سازی روابط اسرائیل و جهان عرب. فصلنامه مطالعات بین‌ المللی، 17(3)، 45-64.
میر حیدر، درّه (مهاجرانی)؛ راستی، عمران و میراحمدی، فاطمه سادات. (1392). مبانی جغرافیای سیاسی. تهران، انتشارات سمت.
هاگین، جاشوا و داینر الکساندر. (1394). خطوط مرزی و سرزمین‌های مرزی: غرابت‌های سیاسی در حاشیه دولت‌ـ ملت. ترجمه: امیری، علی و کرمی، افشین. انتشارات دانشگاه لرستان.
یاری، احسان و کازرونی، سیدمصطفی. (1396). مقاله پژوهشی: سیاست ابلاغی مقام معظم رهبری مبنی بر تسلیح دفاعی کرانه باختری از دیدگاه اصول حقوق بین‌الملل. راهبرد دفاعی، 15(2)، 95-130.
Alatout, S. (2009). Walls as technologies: “the double construction of geographies of peace and conflict in Israeli politics”. Annals of the Association of American Geographers, 99 (5): 956 – 968.
ALJAZEERA (2024). Israel-Gaza war in maps and charts: Live tracker, available at: https://www.aljazeera.com/news/longform/2023/10/9/israel-hamas-war-in-maps-and-charts-live-tracker
Biger, G., Newman, D., Wallet, E. (2006). “A Framework for Demarcating a Border between Israel and a Palestinian State: Parameters and Principles”. Working Paper, Herzliya Conference, At http://www.herzliyaconference.org/_Uploads/ 2166Framework.pdf.
E. Weizman, (2007). Hollow Land: Israel’s Architecture of Occupation, London: Verso Publishers.
Hasson, S. (2010). Future Borders between Israel and the Palestinian Authority: Principles, Scenarios and Recommendations. Jerusalem: Hebrew University of Jerusalem, Shasha Center for Strategic Studies. At http://public policy.huji.ac.il/upload/english_21.2.
Long, J. (2011). “Geographies of Palestine – Israel”. Geography Compass, 5 (5): 262 – 274.
Meha, M. and Selimi, B. (2010). “The Challenges of Border Demarcation Kosovo – Macedonia”. Prepared for the 24th International Congress of the International Federation of Surveyors (FIG), Sydney, Apr. 11 – 16. At http://fig.net/pub/fig2010/papers/ts02a%5Cts02a_meha_4481.pdf.
Newman, D. (2009). The renaissance of a border which never died: the Green Line between Israel and the West Bank. In A. Diener and J. Hagen, eds, Border Lines: History and Politics of Odd International Borders. Lanham: Rowman & Littlefield.
Newman, D. (2011). “Contemporary research agendas in borders studies: an overview”. In D. Wastl - Water, ed., the Ashgate Research Companion to Border Studies. Farnham: Ashgate.
Newman, D. (2019). Borders and Conflict Resolution, in a Companion to Border Studies, Second Edition. Blackwell Publishing Ltd. Published by Blackwell Publishing Ltd.
Nijman, J, Shin, M., Muller (2020). The world today: concepts and regions in geography, Eighth edition. Hoboken: Wiley.
OCHA (2024). West Bank Barrier Route Projections, United Nat ions Office for the Coordination of Humanitarian Affairs.
Paasi, A. (2009). “Bounded spaces in a borderless world”? Border studies, power, and the anatomy of the territory. Journal of Power, 2 (2): 213 – 234.
Peristianis, N. and Mavris, J. (2011). The “green line” of Cyprus: a contested boundary in flux. In D. Wastl - Water, ed., The Ashgate Research Companion to Border Studies. Farnham: Ashgate.
Rabinowitz, D. (2010). “The right to refuse: abject theory and the return of Palestinian refugees”. Critical Inquiry (winter): 495 – 516.
Rabinowitz, D. (2019) Identity, the State and Borderline Disorder, in a Companion to Border Studies, Second Edition. Blackwell Publishing Ltd. Published by Blackwell Publishing Ltd.
UN (2024) Gaza Strip: Acute Food Insecurity and Acute Malnutrition – IPC Special Snapshot – September 2024 – April 2025, available at: https://www.un.org/unispal/document/gaza-strip-ipc-report-sep24-apr25/.
UN Office for the Coordination of Humanitarian Affairs, World Food Program. (2010). Between the Fence and a Hard Place: The Humanitarian Impact of Israeli-Imposed Restrictions on Access to Land and Sea in the Gaza Strip, August, available at: http:// reliefweb.int/node/364799.
Vallet, E. (2014). Borders, fences and walls: state of insecurity? / Edited by Elisabeth Vallet. Published by Routledge.
Wilson, T. M. Donnan, H. (2019). A Companion to Border Studies, Second Edition. Blackwell Publishing Ltd. Published 2012 by Blackwell Publishing Ltd.
Zertal, I., Eldar, A. (2007). Lords of the Land: The War over Israel’s Settlements in the Occupied Territories, New York: Nation Books.

  • تاریخ دریافت 12 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 27 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 26 فروردین 1404